Bosna Savaşı’nda kadınlara yönelik cinsel şiddet: Feminist bir analiz

Abstract

Tarih boyunca, ataerkil kültürlerde savaş, toplumlar için acı deneyimleri beraberinde getirmiş; özellikle kadınlar, bu deneyimlerden orantısız bir biçimde kötü yönde etkilenmiş ve savaşın sonuçlarıyla başa çıkmak için mücadele etmişlerdir. Eş ve oğulların kaybı, bedensel ve ruhsal yaralanmalar, toplumsal yozlaşma, aile birliğinin bozulması, savaştan kaynaklanan ekonomik bunalım ve özellikle etnik temizlik politikalarının yarattığı mağduriyetler, savaşın, kadınların hayatındaki en acı yansımalarıdır. Özellikle etnik temizliğin bir yöntemi olan cinsel şiddet, doğrudan kadın bedenine yönelik fiziksel ve toplumsal tehditler içeren eril bir şiddet biçimi olup, kadınların mücadelesini kimliksel hâle getiren önemli bir savaş politikasıdır. Bu tezde, Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin dağılış döneminde gerçekleşen Bosna Savaşı’nda (1992-1995), çatışma bölgelerindeki kadınların savaş deneyimleri anti-militarist feminist bir bakış açısıyla anlatılmaktadır. 1990’lı yılların başlarından itibaren Yugoslavya bölgesinde kadınlar savaş karşıtı eylemler düzenlemiş; savaş boyunca, her türden eril şiddete tepki olarak, bölgedeki tüm etnik kökenlerden kadınların, kadın kimliği etrafında yoğunlaşan sivil toplum bilinci yükselerek devam etmiştir. 1995 yılının ardından Bosna-Hersek’te yürütülen barış inşa sürecinde de kadınlar, sosyal adaletin en büyük talepkârı ve toplumsal cinsiyet eşitliği isteminin en büyük mücadelecisi olmuşlardır. Savaşın getirdiği deneyimler, kadınların en önemli motivasyonu olmuş; etnik arındırma faaliyetleriyle savaş dönemi boyunca tazelenen etnik ayrışma, kadın kimliği üzerinde, etnik kutuplaşmanın tam tersine, her etnik kökenden kadının ortak toplumsal cinsiyet kimliği üzerinde birleşmesi yönünde etki etmiştir.