Karmaşık adaptif mekanizmalar, örgütsel şefkat kapasitesi ve firma yenilikçiliği arasındaki ilişki

Abstract

Hızla gelişen teknoloji, artan rekabet ve değişen müşteri gereksinim ve istekleri, örgütleri yenilikçilik yapmaya zorlamaktadır. Yenilikçilik için çevreye uyum sağlamanın önemini kavrayan şirketler, adaptif (uyumcul) yeteneklerini geliştirmek için çabalamaktadırlar. Öte yandan, son 20-30 yılda dünyada gerçekleşen politik ve ekonomik krizler, savaşlar, terör saldırıları, doğal felaketler, çalışanların bireysel; çalıştıkları örgütlerin de bir bütün olarak yaşadıkları travmalarla başa çıkabilmelerini sağlamak için yöneticileri, iş yerinde duygu yönetimi yapmaya yönlendirmiştir. Özellikle 2000’lerde yaygınlaşan pozitif örgüt bilimi hareketleri ile birlikte, içlerinde şefkat kavramının da bulunduğu adalet, bağışlayıcılık, şükran gibi bireysel düzeyde incelenen pek çok kavram, örgütsel düzeyde ele alınmaya başlamıştır. Bu çalışmanın amacı, karmaşık bir sistem olarak örgütlerin sahip oldukları karmaşık adaptif sistem mekanizmalarının, firmaların örgütsel şefkat kapasitesi ve firma yenilikçiliği ile olan ilişkisini ampirik olarak araştırmaktır. Ayrıca, literatürde, örgütsel düzeyde şefkati ölçmek için kullanılan bir ölçek bulunmamaktadır. Bu çalışma aynı zamanda, firmaların örgütsel şefkat kapasitesini ölçmek için güvenilirlik ve geçerliliği test edilmiş bir ölçek geliştirmeyi de amaçlamaktadır. Bu çerçevede, karmaşık adaptif mekanizmalar, örgütsel şefkat kapasitesi ve firma yenilikçiliği ile ilgili literatür taraması yapılmış ve bu teorik çerçeveye dayanılarak değişkenler arasındaki ilişkilere ait hipotezler geliştirilmiştir. Hipotezleri test etmek için çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren firmalarda görev yapan toplam 171 orta ve üst düzey yönetici ve kıdemli çalışan üzerinde bir araştırma yapılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak anket formlarından yararlanılmıştır. Karmaşık adaptif mekanizmalar için Akgün ve çalışma arkadaşlarının 2014 yılında geliştirdikleri ölçek kullanılmıştır. Örgütsel şefkat kapasitesi ölçeği, literatürdeki teorik çerçeveye dayanılarak geliştirilmiştir. Örgütsel yenilikçiliği ölçmek için, Wang ve Ahmed (2004) tarafından geliştirilen ölçek kullanılmıştır. Ölçeklerin geçerlilik ve güvenilirliklerini ölçmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizlerinin yapılmasının ardından değişkenlere yapısal eşitlik modeli yöntemi uygulanmıştır. Analiz sonucunda, karmaşık adaptif mekanizmaların, örgütsel şefkat kapasitesi ile örgütsel yenilikçilik arasındaki ilişkide aracı rol oynadığı ortaya çıkmıştır.