Akademisyenlerin tükenmişlik düzeylerinin öz-anlayış ve bazı değişkenler açısından incelenmesi

Abstract

1970’lerde ortaya çıkan tükenmişlik sendromu fiziksel ve ruh sağlığını ve finansal durumu etkilemesi nedeniyle birçok çalışan için potansiyel bir risk haline gelmiştir. Öğretimden akademik yayıncılığa kadar çeşitli görevleri yerine getiren akademisyenlerin de tükenmişlikle karşılaşmaları kaçınılmazdır. Bu araştırmada akademisyenlerin tükenmişlik düzeylerinin öz-anlayış, cinsiyet, medeni durum, ekonomik durum, çalışma yılı ve sahip oldukları akademik unvan değişkenleri açısından incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, araştırmaya İstanbul ilinden 201 kadın (%53.3) ve 176 erkek (%46.7) olmak üzere toplam 377 akademisyen katılmıştır. Katılımcıların 164’ü bekar (%43.5) 213’ü (%56.5) evlidir. Araştırmada, Ergin (1992) tarafından Türkçe’ye uyarlanan “Maslach Tükenmişlik Ölçeği”, Deniz, Kesici ve Sümer (2008) tarafından Türkçe’ye uyarlanan “Öz-Anlayış Ölçeği” ile “Kişisel Bilgi Formu” verileri toplamak amacıyla kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımsız örneklem t-testi, Güvenilirlik testi, Pearson korelasyon analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), basit regresyon analizi ve Tukey testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda akademisyenlerin öz-anlayış düzeylerinin tükenmişlik düzeylerini olumsuz yönde anlamlı yordadığı bulunmuştur. Bu sonuca ilişkin, öz-anlayışın tükenmişlik düzeyine ilişkin toplam varyansın yaklaşık %35’ini açıklamaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgular akademisyenlerin tükenmişlik düzeylerinin cinsiyet ve sahip oldukları akademik unvan değişkenlerine göre anlamlı farklılaştığını göstermektedir. Buna göre, erkek akademisyenlerin toplam tükenmişlik düzeylerinin kadın akademisyenlerden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Araştırmada, öğretim üyeleri ve araştırma görevlilerinin toplam tükenmişlik düzeyleri öğretim görevlilerinden daha yüksek bulunmuştur. Akademisyenlerin tükenmişlik düzeyleri ile medeni durum, ekonomik durum ve çalışma yılı değişkenleri arasında ise anlamlı bir ilişki ortaya çıkmamıştır. Araştırma bulguları ve gelecek araştırmalar için öneriler alanyazı ve önceki çalışmalar dikkate alınarak sunulmuştur.