Soğuk Savaş sonrası dönemden günümüze enerji güvenliği bağlamında Türk-Rus ilişkileri

Abstract

Soğuk Savaş döneminin bitmesiyle, uluslararası politikada değişiklikler meydana gelmiştir. Bu değişiklikler, devletler, toplumlar, uluslararası kuruluşlar arasında işbirliği, etkileşim gibi kavramların yeniden tanımlanmasını gerekli kılmıştır. 1973 Petrol Krizi’yle birlikte enerji ihtiyacının ve devletler arası ekonomik ilişkilerin uluslararası politika üzerindeki artan etkisi bu değişimlerden biridir. Bu süreçte devletler arası ilişkiler geleneksel kalıplar yerine yeni kavramlarla açıklanmaya başlanmıştır. Bu çalışmada ülkeler arasındaki işbirliğinin karşılıklı bağımlılık teorisiyle açıklanması hedeflenmiş ve Türkiye ile Rusya arasındaki enerji projeleri ele alınmıştır. Bu konunun seçilmesinin en önemli nedeni, önceki tez çalışmalarında iki ülke arasındaki bağımlılık ilişkilerini karşılıklı bağımlılık teorisiyle ele alan ve enerji ticareti ilişkilerini tüm projeleri kapsayacak şekilde analiz eden bir çalışmaya rastlanmamış olmasıdır. Rusya ile Türkiye arasındaki ilişkileri boru hattı projeleri ve nükleer enerji anlaşmalarının iki ülke arasındaki ilişkilere etkisi bağlamında inceleyen çalışmalar bulunsa da, günümüzde enerji anlaşmalarının önemi göz önüne alınarak karşılıklı bağımlılık ilişkisinin kapsamlı bir şekilde ele alınmasına gerek duyulmuştur. Tez çalışmasında, Soğuk Savaş sonrasında iki kutuplu dünya düzeninin ortadan kalkmasının ülkeler arasında etkileşim ve işbirliğini arttırdığı ve böylelikle ülkelerin birbirlerine karşılıklı bağımlı hale geldikleri varsayımını temel alınmıştır. Bu doğrultuda, “Türkiye ve Rusya arasında karşılıklı bağımlılık var mıdır? Varsa asimetrilerinin boyutu nedir?” sorularından hareket edilerek, aralarında karşılıklı bağımlılığın olduğu, yapılan doğal gaz ve nükleer enerji projelerinin asimetrileri arttırıcı bir etki yarattığı sonucuna varılmıştır. İki yönlü etki eden bu asimetriler Türkiye’nin Rus enerjisine olan ihtiyacını arttırırken, bir yandan da Rusya’nın Türkiye’nin talebine olan ihtiyacını arttırmıştır. Çalışmada ilk olarak enerji güvenliği kavramının uluslararası politikadaki etkisi ve dış politika, güvenlik, jeopolitik kavramlarıyla olan ilişkisi incelenmiş, ardından karşılıklı bağımlılık teorisi ile olan ilişkisi ele alınmıştır. Daha sonra, Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla Türkiye ve Rusya’nın bölge üzerinde ve birbirlerine karşı uyguladıkları politikalar incelenmiştir. Son olarak, Türkiye ve Rusya’nın anlaşmaya vardıkları Batı Hattı, Mavi Akım, Türk Akımı doğal gaz boru hattı projeleri ve Akkuyu Nükleer Enerji Santrali projesinin iki ülke arasındaki bağımlılığın asimetrilerini ne denli etkiledikleri analiz edilmeye çalışılmıştır.