Osmanlıdan günümüze sıbyan mektepleri üzerine halk bilimsel bir inceleme

Abstract

Osmanlı Dönemi sıbyan mektepleri hem Türk eğitim tarihi hem de kültür mirası açısından oldukça önemlidir. Sıbyan mektebine başlanmadan önce, mektebe başlarken ve mektep döneminde uygulanan birçok âdet ve uygulamalar mevcuttur. Çocuğun hayatındaki geçiş dönemlerinden biri olan okula başlama sürecinde gerçekleştirilen bu âdet ve uygulamalar, yakın tarihte yaşamış olan pek çok değerli ismin hatıralarında yer alarak günümüze kadar ulaşmıştır. Bu bağlamda, araştırmalara Osmanlı Dönemi Sıbyan mektebi uygulamalarından bir kısmının hâlihazırda yaşatıldığı “Diyanet İşleri Başkanlığı 4-6 Yaş Kur’an Kursu” projesinden seçilen pilot bölgeler ile Müftülük izniyle eğitim vermekte olan bazı sıbyan mektepleri ve Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı dini ağırlıklı eğitim veren okul öncesi kurumlar da dâhil edilmiştir. Bu incelemede, Osmanlı ve günümüz sıbyan mekteplerindeki uygulama ile âdetler Halk Bilimi çerçevesinde değerlendirilerek bilgiler verilecektir. Beş ana bölümden oluşan çalışmanın giriş bölümünde; Osmanlı sıbyan mektepleri, günümüz sıbyan mektepleri, 4-6 yaş Kur’an kursları ve sıbyan mektebi muallimlerinden Ali bin Hüseyin ve eseri “Tarîkü’l-Edeb” hakkında bilgiler sunulacaktır. Birinci bölümde, İslami eğitim, Osmanlı Dönemi sıbyan mektepleri ile günümüz 4-6 Yaş Kur’an kursları hakkında genel bilgiler verilecektir. İkinci bölümde ise, “Mektep Öncesi” ana başlığı ile “Mektep Öncesi Hazırlıklar”, “Mektebe Başlama Yaşı” ve “Mektep Öncesi Uygulamalar” başlıklı konularda bilgiler sunulacaktır. Üçüncü Bölümde, “Mektep Dönemi” başlığı altında sıbyan mekteplerine ait fiziksel özeller ve şartlar ile “Âmin Alayı” merasimi uygulamaları hatıralarla birlikte ele alınacaktır Ayrıca bu bölümde “Mektebe başlama” ile “Mektep Dönemi” esnasındaki inanış, âdet ve uygulamalar başlıklar halinde anlatılacaktır. Bu bilgilere ek olarak sıbyan mekteplerinde görülen derslerle ödül ve cezalara da yer verilecektir. “Sıbyan Mekteplerine Günümüz Yaklaşımı” ana başlıklı Dördüncü bölümde ise, bugün ilgili Müftülük onayıyla eğitim vermekte olan sıbyan mektepleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı 4-6 Yaş Kur’an kursları hakkında ayrıntılı bilgiler sunulacaktır. Beşinci son bölümde ise, yine bu kurumlardaki âdet ve uygulamalar detaylı olarak anlatılacaktır.