Antroposen Çağı'nda çevirinin rolü: Antitürcü yaklaşım ve müdahil çeviri

Abstract

Bu çalışma, kadınlar ve hayvanlar üzerinde kurulan ortak tahakküm ile benzer işleve sahip olan cehaletin kültürel üretimi sürecinde çevirinin farklı katmanlarını ele aldı. Ayrıca, biyodemokratik bakış ihtiyacını ön plana çıkaran ve Antroposen Çağı olarak adlandırılan güncel tarihsel dönemeçte çeviribilimin cehaleti yapılandıran süreçleri tersine çevirme potansiyelini araştırdı. Bu doğrultuda Çeviri Sosyolojisi ekseninde Michael Cronin’ın önerdiği Ekoçeviri (2017) kavramı benimsenerek disiplinlerarası bir çalışma yürütülmüştür. Cehaletin muhtemel tanımları yapıldıktan sonra kavram meta düzeyde tartışıldı. Ardından biri olmadan diğeri var olamayan cehaletin kültürel üretimi ve ortak tahakküm ele alınarak, bunları mümkün kılan mekanizmalar ortaya kondu. Bu mekanizmaların dillerarası, dil içi, türler arası çeviri bağlamlarında hayvana yönelik ortaya çıkışı ve toplumsal karşılıkları incelendi. Bu amaçla, Cronin'in bakış açısına ek olarak Robert N. Proctor’ın Agnotology (2008), Carol J. Adams’ın Sexual Politics of Meat (1990), Edgar Morin’in Pensée écologique (2016) kavramlarından yararlandık. Toplumsal, dilsel ve tarihsel örneklere başvurarak, bizi çevreleyen yaşamla ilişkimizde yaşanacak devrimsel bir değişimin ancak hayvanların sesini duyulur kılan bir çeviri anlayışı ile mümkün olduğunu ortaya koymayı denedik. Cronin’ın çeviribilimin sorumluluk alanında gördüğü türler arası aracılığa dair düşüncesi anti-türcülükle bağdaştırılmış, insan ve insan olmayan arasındaki bağlantılılık yine Morin’in, Adams’ın ve Proctor’ın ilişkisellikleri ortaya koyma ve unutulanın bilgisini hatırlama kavramlarıyla örtüşmüştür. Anti-türcü farkındalıkla çeviri süreçlerini yürüten ve bunun doğal bir sonucu olarak çeviriye etik-empatik bir bakış açısı sağlayan çeviri Müdahil Çeviri olarak adlandırılmıştır. Bu anlayışı takip eden araştırmacılar ve çevirmenler çok daha kapsayıcı yeni bir hümanizmin öncüleri olarak görülebilirler.