Ayvacık’a bağlı köylerde yöresel konut analizi

Abstract

1909’da Celal Esad Arseven’in Türk Evi ile ilgili tespitlerinden bugüne Osmanlı sınırları içinde bulunan konut yapıları önemli bir araştırma konusu olmuştur. Literatür, Türk Evi olarak tanımlanan bir modelin özelliklerini tespit çabası ile başlamış, süreç boyunca yerel araştırmalarla zenginleşmiştir. Bugün halen çalışılmamış bölgeler olmasına karşın, bu konuda tamamlanmış olan araştırmalar ciddi bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Bu birikim sayesinde Anadolu'da ev olgusu konusunda hızlı ve ayrıntıya inen bir genelleme yapmak ya da evlerin ortak yanlarından yola çıkarak kesin sınırlar çizmenin güç olduğu ortaya çıkmıştır. Bu tip genellemeler coğrafi, ekonomik ve sosyal dinamiklere bağlı bilimsel ve araştırmaya dayanan verilere dayanmadığı sürece güvenilirlikleri sınırlı olmaktadır. Bu nedenle tez boyunca Ayvacık Kıran kolu yöresindeki evler tarihsel, toplumsal, ekonomik, coğrafi ve iklimsel veriler ışığında incelenmeye çalışılmıştır. Literatür özetiyle başlayan çalışmamız, araştırma bölgesinin coğrafi, tarihi, ekonomik ve sosyal dokusunu inceleyerek yerel, geleneksel yapıların bağlamları ile ilişkisine dayanarak yola çıkar. Bu veriler, konut yapılarının mimari oluşumlarına etkileri göz önüne alınarak incelenmiş ve bölgedeki konut tipinin kökenleri ile ilgili önemli bulgular saptanmıştır. İklim verileri, coğrafi özellikler, tarih öncesi çağlardaki yapı şemaları ve teknikleri, bölgede yaşamış olan tüm etnik kökenlerin ortak mirası, yöre halkının yaşam kültürü, geçmişten günümüze taşınan kültürel alışkanlıkları ve bölgedeki anıtsal yapıların etkileri bağlamımızdan uzaklaşmadan ele alınmıştır. Devamında çalışma alanımız olan Behramkale, Korubaşı, Koruoba, Bektaş, Balabanlı, Koyunevi, Bademli ve Kocaköy’ün mimari dokusu ve bu köylerdeki evlerin özellikleri detaylı olarak incelenmiştir. Bu incelemelerin sonucunda belli tipolojilere ulaşılmış, bu tipolojilerin ve detayların Batı Anadolu konut geleneğindeki yeri, bu bölgede yapılmış diğer araştırmaların ışığında tespit edilmeye çalışılmış ve konutların kökeninin ilk örneklerine Troya’da rastlanmış olan ‘megaron’ tipi konutlar olduğu sonucuna varılmıştır. İlaveten, geleneksel yapılar hakkında yerel ve detaya inen araştırmalar yapmadan genellemeler yapmanın güvenilir olamayacağı örneklendirilmiştir. Yapıların temel belirleyicileri coğrafi özellikler, iklim verileri, üretim biçimleri, malzeme olanakları ve geçmişten gelen kültürel miras ve yapım gelenekleridir.