İstanbul tarihi yarımada ve çevresinde Cumhuriyet dönemi ilköğretim okulları mimarisi (1923-1938)

Abstract

Osmanlı İmparatorluğunun kuruluşundan yıkılışına kadar geçen sürede Kamu yapılarının önemli bir birimi olan İlköğretim yapılan Cumhuriyet dönemiyle birlikte, gelen yenilikleri ile toplum yaşantısının sosyal gereği olarak yerini korumuş ve önemi danada artmıştır. Cumhuriyet' in ilk yıllarında yeni kurulmakta olan bir mimari ortamda mevcut mimari çevrenin etkisi büyük bir öneme sahiptir. Osmanlı İmparotorluğu'nun çöküş yıllarını yaşamış olan bu dönem mimarisine ait ilköğretim kurum yapılan incelenirken bunlara temel oluşturacak olan Osmanlı Devleti 'nin eğitim sistemi ve eğitim kurumlan mimari yapısına aynntılı olarak yer verilmiştir. 2. Bölümü oluşturan sıbyan mektepleri ve medreselerin mimari özellikleri, konumu, çevre yapılarla ilişkileri, plan şemalan, cephe özellikleri ve yapısal özellikleri ele alınmıştır. Cumhuriyet Dönemi Mimarisinin bir diğer önemli özelliği ise, bu dönemde gerçekleşen birçok alandaki reformlar siyasi ve ekonomik yapılaşma hareketleridir. Bu dönem mimarisi bir çok yeniliğe tanık olmuştur bu nedenle 2. Bölümün devamında cumhuriyet mimarisi eğitim alanındaki gelişmeler ve yeni bir eğitim sisteminin kurulması üzerinde kısaca durulması öngörülmüştür. Klasik çağ osmanlı mimarisinin batı kökenli bir biçimleme anlayışıyla yozlaşmasına tepki olarak geliştirilen ulusal mimarlık akımı ve dönemin diğer mimari etkinliklerine araştırmanın 3. bölümünde yer verilmiştir. Böylece dönemin genel mimari görünümünü belirlemek amacıyla bu akımlann oluşum ve gelişim süreçleri üzerinde durularak, Cumhuriyet dönemi ilköğretim okullan mimarisine etkilerini değerlendirme kapsamında mimari özelliklerinin ana hatlanyla tanımlanması amaçlanmıştır. 3. Bölümün devamında ilköğretim okullan mimarisi genel tasanm ilkeleri ve okulann 1923 - 1938 döneminde bölgesel dağılımı incelenerek belirlenen tip projelerinin analizi çalışmaya yön vermiştir. Çalışmanın esas kısmını oluşturan 3. Bölümün sonunda tespit edilen A tipi ve B tipi ilköğretim okullannın ayrıntılı mimari analizleri, mevcut durumlan ve geçirdiği evrimler ele alınacaktır. 4. Bölümde ise okullarla ilgili çalışmanın devamında bir pilot bina seçilmiş ve yapımından bu yana özgün niteliğini koruyan bu okul, tip plan projesinde gerçekleşmiş olduğundan önemle üzerinde durulmuş, mevcut durumu belgeleme çalışmalan yapılarak rölöve projeleri hazırlanmıştır.