Georg Simmel's concept of the stranger and post-Simmelian analyses: The Pakistanis and the Syrians as the strangers of modern-day İstanbul

Abstract

Modern iletişim sistemleri ve ulaşım teknolojisindeki gelişmeler sayesinde dünyamız çoğu bilim insanının ifade ettiği gibi “küresel bir köy” oldu. Küreselleşme; artan mal, insan ve fikir akışı ile birlikte, bir yere sabitlenmiş, kökleşmiş ve lokalize edilmiş kültürlere, toplumlara ve devletlere ait varsayımlarımızı tartışmaya açtı. Coğrafi sınırların etkisini yitirmesi, mekan temelli aidiyetleri etkiledi. Genelde, küreselleşme; özelde ise yabancılar, hem kültürler arasındaki hem de biz-onlar/içerisi-dışarısı gibi karşıt ayrımlar arasındaki sınırların yok oluşunun habercisi oldular. Aşırı hareketlilik ve görülmemiş derecede nüfus değişimi ile tanımlanan günümüz dünyasında; “yabancı”, hareketliliğin bir figürü olarak, geleneksel alan ve aidiyet sınırlarına bağlı insanlar ile bir çatışma içerisindedir. Yabancı sosyolojisinde, var olan literatürün teorik tartışmalar ile dolu olduğunu; fakat kavramın, günümüz şehir göçmenleri gibi spesifik gruplara yeterince uygulanmadığını görüyoruz. Bu nedenle, bu çalışma günümüz İstanbul’undaki iki yabancı grubu incelemektedir: kayıt dışı Pakistanlı ve Suriyeli göçmenleri. Bu doğrultuda, çalışma Georg Simmel’in yabancı kavramını ve ilgili literatürü bu iki gruba uygulamaktadır. Literatürde olduğu gibi, yabancının ilişkisel bir figür olduğu ve bu nedenle farklı bağlamlarda farklı form ve roller aldığı kabul edilmektedir. Çalışma, yabancılığın oluşumunu spesifik bir zaman ve mekanda göstermeye çalışmaktadır. Bu doğrultuda yarı yapılandırılmış mülakatlar ve kısmı gözlem kullanılarak; İstanbul yerlilerinin ve yabancılarının birbirlerini nasıl algıladığı gösterilmiştir. Çalışmada; Suriyelilerin ve Pakistanlıların, ev sahibi toplum tarafından farklı muamelelere tabi tutuldukları ortaya konmuştur. Ev sahibi toplumun alt kesimi, Suriyelilere yönelik dışlayıcı bir tutum göstermektedir; çünkü kendi ekonomik çıkarlarını korumak, var olan düzenin devamını sağlamak ve buna bağlı olarak “biz ve onlar” arasındaki sınırları belirginleştirmek istiyorlar. Kısaca, çalışma “yabancı” kavramını günümüz İstanbul’unda yaşayan Pakistanlılar ve Suriyelilere uygulayarak literatürdeki var olan boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.