Kompleksite ve ajan bazlı kompütasyonel iktisat

Abstract

Geleneksel iktisadi modellerin temelleri “rasyonel temsilci ajan” gibi basit ve gerçekçi olmayan varsayımlara dayanır. Bu varsayımlar yoluyla analitik olarak izlenebilir modeller kurulmuş ve ekonomide büyük ilerlemeler kat edilmiştir. Fakat ekonomistler insanların birbirlerinden farklı olduğunu ve genellikle rasyonel davranmadıklarını göz ardı etmişlerdir. Ancak kompleksite iktisadı, bu indirgemecilik metoduna güvenmeyerek eski paradigmaları ortadan kaldırır. Kompleksite iktisadı; dengeden uzak kompleks dinamik yapılardan oluşan, öğrenen ve uyum sağlayan çeşitli heterojen ajanların karşılıklı bağımlılığı ve etkileşimi ile karakterize edilen patika bağımlı bir süreç olarak nitelendirilir. Bu çalışmada, değişen ve gelişen dünyada kompleksitenin önemi ve ekonominin bir kompleks sistem olarak ele alınması gerektiği vurgulanmıştır. Bunun için kompleksite yaklaşımı tanımlanarak, geleneksel iktisadi teorilerin yetersizlikleri ve bu çerçevede kompleksite iktisadı incelenmiştir. Kompleksite iktisadında, bilginin ve/veya metodolojilerin disiplinler arasında paylaşılması, kendini sürekli yenilemesi ve evrilen bir süreci kapsadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, bilgisayar ve davranış bilimindeki gelişmelerle evrimci süreci modellemek ve ekonominin kompleks tabiatını göstermek için ajan bazlı kompütasyonel iktisattan (AKİ) yararlanılmıştır. AKİ, sınırlı rasyonel ajanlar arasındaki etkileşimi modelleyerek ekonominin alanının ötesine geçmesine ve geleneksel metotlarla çözülemeyen kompleks yapıların araştırılmasına olanak sağlamıştır. Yüksek frekanslı takas işlemeleri, sosyal veya bireysel öğrenme ve davranışsal modelleme örnekleri ile AKİ desteklenmiştir. Bu çalışmayla, mantığın, duygunun ve toplum tarafından inşa edilmiş norm ve rollerin insanlar arasındaki bağdan etkilendiği ve bu etkiyle birlikte ekonomide gerçekçi olmayan hatta verimsiz kabul edilebilecek metodolojik anlayıştan çıkılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu anlayışına alternatif olarak “yeni (makro) iktisat” anlayışı oluşmaya başlamıştır.