Kan tedarik zinciri dağıtım ağı modellemesi ve hibrit genetik algoritma ile çözümü

Abstract

Tedarik zinciri yönetimi işletmeler için büyük öneme sahip bir unsurdur. Son yıllarda yapılan akademik çalışmaların yoğunluğu da bu durumu desteklemektedir. Konu kan tedarik zinciri yönetimi olduğunda, bu önem daha da artmaktadır. Kan, tek kaynağı insan olan ve dünya geneline bakıldığında ticareti yasak olup gönüllük esasına göre elde edilen bir üründür. Bu kıt kaynaklı ürün aynı zamanda çabuk bozulabilir olduğu için, bağışçıdan başlayıp hastada son bulan ve birden fazla aşama içeren kan tedarik zinciri yönetimine verilmesi gerek fazladır. Kan tedarik zinciri, dünya genelinde çoğunlukla ulusal bir stratejiyle yönetilmektedir. Bu tez çalışmasında, kan tedarik zincirinin dağıtım evresi dikkate alınarak, bölge kan merkezlerinden (kan bankaları) kan transfüzyon merkezlerine (hastanelere) olan kan ürünlerinin gönderimi ele alınmıştır. Literatür araştırması sonucunda kan tedarik zincirine yönelik çalışmalarda daha az çalışılan dağıtım faaliyeti için kan bankaları ve hastaneler arasında ürün çeşidine bağlı hastane talebi ve kan merkezi kapasitesi dikkate alınarak en düşük mesafeli araç rotaları oluşturulmaya

çalışılmıştır. Bu problemin çözümü için öncelikle problemin matematiksel modeli oluşturulmuştur. Literatürde çok depolu çok ürünlü araç rotalama problemi sınıfında yer alan bu problem, polinom zamanda çözülmesi zor problemler sınıfında yer almaktadır. Bu nedenle problemin çözümü için hibrit bir genetik algoritma geliştirilmiştir. Geliştirilen hibrit genetik algoritma MATLAB ile kodlanarak, Türk Kızılay’ından elde edilen Orta Anadolu Bölgesi verileri ile çalıştırılmıştır. Algoritmadan elde edilen veriler değerlendirilerek, algoritmanın optimale yakın sonuçları daha kısa hesaplama zamanı ile ortaya koyduğu gösterilmiştir. Bu tez çalışması ile gerçek hayat verileri kullanılarak, literatürde az çalışılan kan tedarik zincirinin dağıtım aşaması için hibrit sezgisel çözüm sunularak literatüre katkı sağlanmıştır.