Zorunlu iç ve diş göçle gelen nüfusun kentsel yaşam deneyimleri ve adaptasyon süreç analizinde kapsayıcı kent modeli: Hatay örneği

Abstract

Zorunlu göç, pek çok farklı boyutuyla kentlerin mevcut durumunu ve geleceğini etkileyen ve iyi yönetilemediği durumlarda birçok krize yol açabilen bir süreçtir. Bu sürecin doğru yönetilebilmesinin anahtar konuları olarak eğitim, sağlık, istihdam gibi konular ön plana çıkmakla birlikte temel ihtiyaç olan barınma sorununun çoğu kez göz ardı edildiği bilinmektedir. Barınma ihtiyacı, zorunlu göçün niteliğine göre geçici ya da kalıcı konut sunumu ile ülkelerin konut ve göç politikası doğrultusunda karşılanmaktadır. Ancak zorunlu göçmenlerin barınma sorununa çözüm geliştirmemek de bir politika olarak benimsenmektedir. Öte yandan söz konusu politikalar zorunlu iç ve dış göç ile gelenler arasında da farklılaşmaktadır. Ülkemizde yasal statü olarak her ne kadar Geçici Koruma Kapsamında (GKK) olarak nitelendirilseler de zorunlu göçmen olarak tarif edebileceğimiz Suriyeli nüfus için geçici barınma dışında bir barınma politikası benimsenmemiş olması bu durumun en can alıcı örneğidir. Bir diğer boyutuyla ise ülkemizde iskan politikası çerçevesinde barınma politikası benimsenmiş zorunlu göç deneyimleri de mevcuttur. Bu tez çalışmasında zorunlu göç; iç ve dış olarak iki boyutuyla zorunlu göçmenlerin konut deneyimleri üzerinden ele alınmaktadır. Çalışma zorunlu dış göçmenler olarak değerlendirilen GKK statüsüne sahip Hatay ilinde yaşayan Suriyeliler ile zorunlu iç göçmenler olarak değerlendirilen 26.06.1961 tarihli kararname ile Trabzon’un Çaykara ilçesinden Hatay’a yerleştirilen Karadenizlileri kapsamaktadır. Çalışmanın odağında; her iki grubun yaşadıkları konutlardaki barınma deneyimleri kapsayıcı konut politikaları kavramsal bakış açısıyla konut hakkı temelinde irdelenmiştir. Tez çalışması “Kentsel Mültecilerin Adaptasyon ve Uyum Süreçlerine Yeni Bir Bakış Açısı: Kapsayıcı Kent İnşası Amaçlı Sosyal İnovasyon Deneyi” başlıklı, 117K826 Kodlu ve TÜBİTAK 1003- Öncelikli Alanlar AR-GE Projeleri Destekleme Programı kapsamında tamamlanmış projenin saha çalışmaları ve yaşayan laboratuvar deneyinden yararlanarak, zorunlu dış göçmenler olarak nitelendirilen Suriyeliler ’in konuta erişimi ve konut beklentilerini irdelemiştir. Aynı zamanda projeden bağımsız olarak “Karadenizliler” olarak nitelendirilen Çaykara ilçesinden zorunlu iç göçle Hatay ili Kırıkhan ilçesinde yerleştirilen zorunlu iç göçmenlerle de saha araştırması aracılığı ile göç öyküleri ve hak temelli bir konutta yaşamlarının var olup olmadığının izlerini araştırmıştır. Böylelikle zorunlu iç ve dış göçle aynı kent mekanını paylaşan göçmenlerin tanımlamalarıyla kapsayıcı bir kentte olması gereken konut politikasının çerçevesi çizilmeye çalışılmıştır. Kapsayıcı bir kentte zorunlu göçmenler için olması gereken konut politikası; paydaş katılımı, ekonomik destek, psiko-sosyal destek mekanizması, konum, kültürel elverişlilik, hizmetlere erişilebilirlik, elverişli fiziksel tasarım olmak üzere toplam yedi boyutuyla tanımlanmış ve açıklanmıştır.