Tevfik Rüştü Aras dönemi olaylarla Türk dış politikası

Abstract

1883 yılında Çanakkale'de doğan Tevfik Rüştü Aras, 1905'de Beyrut'taki tıpfakültesinden mezun olmuştur. Bir süre mesleğiyle ilgili çalışmalar yapan Aras, İttihat veTerakki Partisi'nde politikayla tanışmıştır. Bu partide çeşitli görevlerde bulunduktan sonra,Şubat 1919'da tutuklanmış ve Bekirağa Bölüğü denilen askeri hapishaneye gönderilmiştir.Buradan kaçarak Anadolu'ya geçen Aras, 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Menteşe Milletvekili olarak katılmıştır. Mecliste çeşitli görevlerde bulunmuş, 1920'de resmi Türkiye Komünist Partisi delegesi olarak Rusya'ya gönderilmiştir. 3 Mart 1925'te, Türkiye'ninDışişleri Bakanı olmuştur.Tevfik Rüştü Aras, Mustafa Kemal Atatürk'ün değişmez Dışişleri Bakanı olarak,görevi boyunca O'nun dış politika ilkelerini uygulamıştır. Aras'ın Bakanlık dönemindeLozan'dan kalan sorunların çözümlenmesine ağırlık verilmiştir. İlk olarak İngiltere ile Musulsorunu çözümlenmiş ve İngiltere ile dostça ilişkiler kurulmuştur. Yunanistan ile Nüfus Mübadelesi sırasında çıkan "etabli" anlaşmazlığının halledilmesinden sonra, iki ülke arasında giderek yoğunlaşan bir dostluk başlamıştır. Sovyetler Birliği ile, zaten iyi olan ilişkiler aynı şekilde sürdürülmüştür. Türkiye, 1932 yılında Milletler Cemiyeti'ne üye olmuş, 1934 yılında ise "Balkan Paktı" nı imzalamıştır. Bu dönemde dalgalı olan Türk-İtalyan ilişkileri, ikili görüşmelerle iyileştirilmeye çalışılmıştır. 1936'daki Montreux Boğazlar Sözleşmesiyle,Türkiye'nin egemenlik haklarını kısıtlayan "Uluslararası Boğazlar Komisyonu" kaldırılmıştır.1937'de Doğulu Devletlerle "Sadabad Paktı" bağıtlanmıştır. Türkiye ile Fransa arasında ise,Osmanlı Borçları sorunu çözümlenmiş, Fransız Okulları ile ilgili gerginlik, bu okulların Türk kanunlarına uymayı kabullenmeleriyle son bulmuştur. Millileştirme politikası gereği, Adana -Mersin Demiryolu Fransa'dan satın alınmıştır. Böylece Türk-Fransız ilişkileri dostane biryola girmiştir.Atatürk'ün ölümünden sonra Bakanlık görevine son verilen Aras, 1939'da Londra Büyükelçiliğine atanmıştır. Yurda döndükten sonra Demokrat Parti'nin kuruluş çalışmalarına katılmış, ancak anlaşmazlıklardan dolayı ayrılmıştır. Bazı politik olmayan görevlerde bulunmuş, 1972'de İstanbul'da hayata veda etmiştir.