Kaynak bağımlılığı ve örgütsel değişimin yönetimi: Kâr amaçsız bir örgüt olarak Türk Kızılay’da değişim

Abstract

Türkiye’de kâr amacı gütmeyen örgütlerin faaliyet çevresinin devlet baskın niteliği bu kuruluşların kendi kontrol etmediği kaynaklara bağımlılığını artırmaktadır. Bu örgütlerin değişim için kaynaklara ulaşabilme yanında örgütsel değişimi yönetebilecek yetkinliğe de sahip olması gerekmektedir. Bu bağlamda tezin amacı kâr amacı gütmeyen bir örgütte değişimi sağlayan çevresel ve örgütsel faktörleri incelemektir. Tezin temel problemi, kâr amacı gütmeyen bir örgüt olarak Türk Kızılay’da değişimi kaynak bağımlılığı ve örgütsel değişim açısından betimsel olarak ortaya koymaktır. Çalışmada Türk Kızılay’da yaşanan değişim için kaynak bağımlılığı ve örgütsel değişim kuramları kuramsal çerçeve olarak alınmış sonra da Türk Kızılay örneği incelenmiştir. Tezde nitel araştırma desenlerinden örnek olay kullanılmıştır. Kızılay alanda geçmişi, büyüklüğü, konumu ve kapasitesiyle öne çıkan ve son yıllarda performansıyla dikkat çeken bir örnek olduğu için bu çalışmada örnek olay incelemesi için seçilmiştir. 2000’li yılların başında performansı sorgulanan bir örgütün ulusal ve uluslararası etkinliği artan bir örgüte dönüşmesi değişim yönetimi bakımından önemli bir örnek olduğu için Türk Kızılay örneği ele alınmıştır. Araştırmada veriler, kurum kayıtları, yarı-yapılandırılmış mülakatlar, gazete haberleri, çeşitli belge ve raporlardan oluşan kaynaklardan toplanmıştır. Araştırmanın temel bulgusu, 2000 ve 2018 yılları arasında Türk Kızılay’ın bağımlı olduğu kaynaklara ulaşabilme ve örgütsel değişimin birlikte yönetilmesinin değişimde etkili olduğudur. Kızılay’ın bağımlı olduğu çevreyle kurduğu ilişki ve aldığı destek ile değişim için uygun ortam oluşmuştur. Kızılay’ın kaynaklara ulaşmanın sağladığı imkânı örgütsel değişim yönetimi uygulamalarıyla kapasite gelişimi ve performans artışına dönüştürdüğü tespit edilmiştir. Bu kapsamda hükûmet desteği, yasal/yapısal düzenlemeler ile ulusal ve uluslararası düzeyde iş birlikleri değişime ortam hazırlayan faktörler olarak dikkat çekmektedir. Örgütsel düzeyde ise örgütsel liderlik, yeniden yapılanma, teknoloji ve insan kaynaklarındaki değişimin yönetilmesi yoluyla örgütsel kapasite ve performans artışı ortaya çıkmıştır.