Kistik fibrozisin erken tanısına yönelik tanı kiti geliştirilmesi

Abstract

Kistik fibrozis (KF), otozomal resesif (çekinik) geçiş gösteren, beyaz ırkta en sık rastlanan genetik-metabolik bir hastalıktır ve Türkiye’de her 2.500 – 3.000 bebekten birinde görülmektedir. Akciğer, pankreas, bağırsak, ter bezleri ve dış salgı bezleri gibi vücudun birden çok sistem ve organını aynı anda etkileyebilen hastalıktır. Hastalığın erken tespit edilmesi, hastaların yaşam kalitesini artırmak ve etkili bir tedavi stratejisi başlatmak için çok önemlidir. Bu nedenle son yıllarda KF, ABD, Yeni Zelanda, çoğu Avrupa ülkesi ve Türkiye gibi birçok ülkede yeni doğan tarama programlarına dâhil edilmiştir. KF’li yenidoğanlarda kan IRT düzeyleri genel olarak yüksektir fakat yenidoğan bebeklerde yüksek oranda yalancı pozitif test sonuçlarının varlığı nedeniyle, pozitif sonuçlar doğrulayıcı testlerle (IRT, PAP, DNA testi) izlenmelidir. Böylece kontrollü ve hızlı tarama test sonucuna ulaşılması mümkün olabilmektedir. Bu çalışmada KF hastalığının erken tanısında kullanmak üzere IRT ELISA kitlerinin geliştirilmesi çalışmaları yer almaktadır. ELISA kitlerinde kullanmak üzere IRT’ye karşı monoklonal antikorlar geliştirildi, saflaştırıldı ve karakterize edildi. IRT proteinlerini kantitatif ölçmek için iki adımlı sandviç ELISA yöntemi kullanıldı. Ticari IRT antijeni kullanılarak standartlar ve model kan spotları hazırlandı. Geliştirilen monoklonal antikorların yakalama ve bağlama özellikleri araştırıldı, sandviç ELISA kit tasarımları ve optimizasyon çalışmaları yapıldı. MAM-IRT1, MAM-IRT2 ve MAM-IRTmix ELISA prototiplerinin Ankara Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün (HSGM) Yenidoğan tarama testleri laboratuvarında saha çalışmaları gerçekleştirildi. Geliştirilen kitlerle gerçek bebek kan spotlarından elde edilen sonuçlarla ROC ve Bayes yöntemleri kullanılarak tanı kiti performans analizi yapıldı. ROC performans analizine göre; MAM-IRTmix kitinin sonuçları, HSGM tarafından uygulanan rutin IRT test sonuçlarıyla %100 uyumlu olduğu görülmüştür. MAM-IRT1 ve MAM-IRT2 kitlerinin sonuçları ise sırasıyla %98,6 ve %97,6 uyumlu olduğu görüldü. Bayes ile yapılan analizde ise, MAM-IRT2 kitinin rutin uygulanan IRT testine göre %2 daha seçici olabileceği görüldü.