Elitler ve kültürel sermaye : Eczacıbaşı ailesinin sosyal tarihi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de elit oluşumu sürecine tarihsel bir perspektiften bakmak ve Türkiye’nin toplumsal, ekonomik ve siyasal dönüşüm dinamiklerinin burjuva aileleri üzerinde nasıl tezahür ettiğini anlamaktır. Bu amaçla, Türkiye’de elitler ve sanat alanı ilişkisinde ayırt edici bir örnek olan büyük yerli sermaye gruplarından Eczacıbaşı ailesinin, sosyal ve siyasal ilişkileri etrafında doğuşu ve gelişimi, ekonomik ve kültürel sermaye birikimleri, yatırımları ve ekonomik sermayelerinin kültürel sermayeye dönüştürme stratejileri incelenmiştir. Bu araştırmada, C. W. Mills’in sosyolojik analiz için önerdiği yaklaşımla “biyografi ve tarihi” sentezleyerek ve ekonomik, sosyal ve kültürel açıları ve bunların kesişimlerini de dikkate alan bir yaklaşımla, Pierre Bourdieu’nın sınıf analizi yaklaşımı birleştirilerek hareket edilmiştir. Elit oluşumu ve yeniden üretimi süreçleri -olası bir ekonomik indirgemecilikten kaçınmak üzere- sadece ekonomik sermaye birikimi ve tüketimi yerine kültürel sermaye ve her iki tür sermayenin birbirine dönüşme kapasitesinin de tedavüle sokulduğu bir süreç olarak ele alınmıştır. Araştırmanın temel tezine dayanak oluşturması için; Eczacıbaşı ailesi üyelerinin biyografik verileri ve kültürel alan ile olan ilişkileri, kültür üreticisi ve tüketicisi olarak, başta yaptıkları koleksiyonlar, düzenledikleri sergi ve konserler olmak üzere kültürel alandaki faaliyetleri, hem de maddi olarak destekledikleri veya yatırım yaptıkları kültür-sanat ve düşünce kuruluşları üzerinden ekonomik sermayelerini kültürel sermayeye dönüştürme süreçleri incelenmiştir. Sonuç olarak ailenin kentli tarihsel kökeninin, kültürel-ekonomik sermaye bileşiminin ve bununla bağlantılı olan siyasal-stratejik tercihlerinin aileyi Türkiye’deki diğer büyük burjuva ailelerden farklılaştıran temel etmenler olduğu tespit edilmiştir.