Language ideologies of lazuri speakers in Turkey

Abstract

UNESCO Tehlike Altında Diller Dünya Atlası’nda Lazca ‘kesinlikle tehlike altında’ kategorisinde bulunuyor. Türkiye vatandaşlarının anadillerine yönelik güncel nüfus verisi bulunmasa da çeşitli çalışmalarda Türkiye’de Lazca konuşanların sayısı en az 20.000 tahmin ediliyor. Lazca konuşan herkes Türkçe de konuşabilmektedir fakat Lazca’yı iyi seviyede kullanabilenlerin yalnızca %5-10’u çocuklar ve gençlerden oluşmaktadır. Bunun nedeni nesiller arası dil iletimindeki hızlı düşüş, dilin kamu alanında varlığının bulunmaması ve özellikle kent bağlamında özel alanlarda dahi kullanımının oldukça sınırlı olmasıdır. Dil politikalarına dair erken örneklerin görüldüğü Geç Osmanlı Dönemi ve tek dillilikle sonuçlanan daha sistematik politikaların uygulandığı Cumhuriyet Dönemi’nin incelenmesi Lazca da dahil Türkiye’deki dillerin şu anki durumunu açıklayabilir. Fakat yalnızca bu tarihsel açıklama dile karşı farklı tutumları ve dili canlandırma çalışmalarına yönelik karşıtlıkları anlamaya yardımcı olmaz. Dil edimleri yalnızca yapısal değişikliklerden etkilenmez ve faillik unsurunun da dikkate alınması gerekir. Fakat literatürde Türkiye bağlamında bu unsurun incelendiği bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma farklı çevrelerden gelen ve Lazca’yı farklı seviyelerde kullanan kişilerle derinlemesine görüşmeleri, sosyopolitik ve tarihi bağlam içerisinde inceleyerek mevcut dil pratiklerini ve dili canlandırma çalışmalarına yönelik tutumlarını etkileyen dil ideolojilerini analiz etmektedir. Topluluk içerisinde dilin geleceğine yönelik farklı duruşları anlamaya çalışmıştır. Anlatılarda ortaya çıkan temel temalar dil ideolojilerinin zamansal, mekansal ve duygusal yanları olmuştur. Bu araştırma karşılaşılan bu temaları anlayarak dil kullanımının ardındaki iktidar dinamiklerini anlamanın da mümkün olduğunu iddia etmektedir.