Negotiating style: Headscarf and cultural visibility in urban Turkey

Abstract

Müslüman kadınlar başörtüleriyle kent hayatında görünür olmaya başladığından beri çeşitli tartışmaların merkezinde yer almışlardır. Genellikle bu tartışmalarda başörtüsü kullanmanın sebep ve motivasyonları din, kentleşme, modernleşme, göç, muhafazakarlık gibi konular ile birlikte ele alınmıştır. Bugün ise genel tartışma konusu görünürlük ve giyim tercihleri üzerinedir. Başörtülü kadınlar üzerine muhtelif yorumlar vardır ve farklılıklar var olduğu sürece bu tartışmalar sona ermeyecektir. Fakat başörtülü kadınların farklı hikayeleri vardır ve her bir tartışma yeni ve dönüşmüş seslerin ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, kentsel Türkiye’deki başörtülü kadınların anlatıları aracılığıyla farklılıkları göstermek ve onları olabildiğince “içeriden” bir bakışla anlamaya çalışmaktır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemine göre hazırlanmış ve etnografik gündemi elde etmek amacıyla on iki yarı yapılandırılmış mülakat yapılmıştır. Mülakatların incelenmesinin ardından ayrı, ama birbirleriyle ilişkili üç anlatı ortaya çıkmıştır. ‘görünüm ve moda’, ‘temsil ve değişim’, ‘eleştiri’ ve ‘ben ve öteki’ temalarıyla üç anlatı birbirinden ayrıştırılmıştır. Bu çalışmada analiz edilen temalar başörtülü kadın tartışmasının karmaşıklığına dikkat çekmektedir. Başörtülü kadınlar hakkındaki analizlerin çoğu o durumu sanki zaman içerisinde sabitmiş gibi ve başörtüsünün kamusal alanda artan görünürlüğünü tek ya da farklı yönde siyasi gündemin bir parçasıymış gibi ele almaktadır. Halbuki ben bu çalışmada değişim etkenine odaklanarak meselenin karmaşıklığını yansıtmak ve analiz etmek için bireysel deneyim ve hikayelerle hareket etmenin gerekliliğine vurgu yapıyorum. Böylelikle, başörtülü kadınların kent hayatında değişmekte olan birbirinden farklı bireyler olduklarını savunuyorum. Bu bağlamda amacım, akışkan deneyimlerdeki çeşitliliği kimlik kesitleri ile göstermektir.