Sosyal Bilgiler dersi öğrencilerinin kentsel alanda yakın çevre algıları: İstanbul örneği

Abstract

Bu çalışmanın amacı ortaokulda Sosyal Bilgiler dersi öğrencilerin yakın çevre algısını çeşitli değişkenler aracılığıyla belirlemek ve buna kaynaklık eden nedenleri incelemektir. Konuyla ilgili alan araştırmasında örneklem olarak kentin farklı özelliklere sahip ilçeleri seçilmiştir. Araştırma İstanbul’un Fatih, Şişli, Esenyurt ve Bahçelievler ilçelerinde MEB’e bağlı ortaokullardaki öğrencileri kapsamaktadır. Yapılan ön görüşmelerde araştırmaya gönüllü olarak katılan bireylerin sayısı belli olmuş, Sosyal Bilgiler dersi alan 148 ortaokul öğrencisi çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmanın verileri araştırmacılar tarafından geliştirilen ‘yarı yapılandırılmış görüşme formu’ ile toplanmıştır. Ayrıca katılımcılardan yaşadıkları mekana ilişkin bilişsel, duyuşsal ve edinimsel davranışlarını belirlemek için yakın çevre algılarını zihin haritaları aracılığıyla yansıtmaları istenmiştir. Görüşme kayıtlarının değerlendirilmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Elde edilen bilgiler, ilgili literatür aracılığıyla değerlendirilmiş ve Türkiye’de Sosyal bilgiler öğretiminde bireyin yaşam alanının mekansal analizine ilişkin önemli eğitsel yetersizlikler olduğu görülmüştür. Oysa gelişmiş bazı ülkelerde Sosyal bilgiler öğretiminde bireyin yaşadığı mekan öncelikli olarak öğretilmektedir. Eğitimdeki bu yetersizliğin sosyoekonomik düzeyi düşük olan yerleşim alanlarında daha belirgin olduğu görülmektedir. Sosyoekonomik düzeyi yüksek olan bölgelerde yakın çevreye ilişkin duyarlılığın daha fazla olduğu görülmektedir. Sosyal bilgiler eğitiminin temel ilkelerinden birisi yakından uzağa ilkesidir. Çalışmanın sonucunda elde edilen veriler göstermektedir ki; Türkiye’de Sosyal bilgiler eğitiminin yakından uzağa ilkesine göre tekrar yapılandırılmasının gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca çalışma Sosyal bilgiler öğretmeni yetiştirme programı ve Sosyal Bilgiler Öğretim Programlarındaki bahsi geçen yetersizliklerin çözümüne katkı sağlayabilir.