Çeviri sosyolojisine fenomenolojik yaklaşım: Türkiye’deki görme ve ortopedik engelli çevirmenlerin mesleki alandaki konumu

Abstract

Bourdieu Sosyolojisi toplumdaki dezavantajlı ve savunmasız grupları özellikle konu edindiği için, Türkiye’deki engelli çevirmenlerin mesleki alanda nasıl konum aldıkları ve konumlandırıldıklarını inceleyen bu çalışmanın yöntemsel çerçevesi, Bourdieucü Çeviri Sosyolojisi üzerine kurulmuştur. Bu amaçla, engellilik olgusu ile ilgili kuramsal ve uygulamalı çalışmalarla kanun yapıcıların kararlarını etkilemeye çalışan Engellilik Araştırmaları adlı yeni akademik disipline ilişkin alan yazın ele alınmıştır. Çeviri Sosyolojisinin ilişkisel doğası sayesinde Engellilik Araştırmalarının kuram ve kavramları; dolayısıyla da engelli çevirmenlere yönelik çalışmalar, çeviribilimin kapsamına girebilmiştir. Bourdieu Sosyolojisi kuramdan ziyade pratiğe odaklandığından, bu çalışmada dördü görme ve biri ortopedik engelli olmak üzere beş engelli çevirmen ile fenomenolojik yaklaşım doğrultusunda yarı yapılandırılmış yüz yüze derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Temmuz 2018 – Şubat 2019 arasında gerçekleştirilen bu görüşmelerin çeviri yazılarının incelenmesi sonucunda üç ana tema elde edilmiştir: (1) Engellilik, Aile ve Toplum başlıklı ana temada katılımcıların engellilik olgusuna yaklaşımları ve engellilik tanımları ile aile ve toplumla olan ilişkileri; (2) Sivil Toplum Kuruluşları ve Kamu Kurumları başlıklı ana temada katılımcıların bu kurum ve kuruluşlar lehine ve aleyhine aldıkları konumlar; (3) Çevirmenlik ve Çeviri Eğitimi başlıklı ana temada ise katılımcıların çevirmen olarak mesleklerini icra ederken veya üniversitelerin çeviribilim bölümlerinde eğitim alırken yaşadıkları deneyimler ele alınmıştır. Tez çalışmasının sonucunda Türkiye’deki engelli çevirmenlere yönelik hem mesleki alanda hem de üniversite eğitimi sırasında ayrımcılığın olduğu ortaya çıkmıştır. Yine bu çalışma kapsamında engelli çevirmenlerin ve çeviri öğrencilerinin sorunlarına Bourdieucü Çeviri Sosyolojisi odağında birtakım çözüm önerileri getirilmiştir.