Avrupa’daki Türk işçilerinin kültürel kimliklerini korumada fotoğrafın rolü: Bir toplumsal hafıza çalışması

Abstract

Bu çalışma, göçmenlerin kültürel kimliklerini korumada fotoğrafın rolünü tartışmaya açmaktadır. Halbwachs ve Assmann’ın teorilerine göre kültürel kimliğin dayanak noktası toplumsal hafızadır. Birey, kim olduğu bilgisine grup tecrübesi ile ulaşır. Grupla aynı mekânı paylaştığı sürece hafıza kayıtları korunur. Hafıza mekânının dışına çıktığında ise hatırlama problemli hale gelir. Bu durumun önüne geçmek için hatırlamayı destekleyen imgeler eşliğinde hafıza mekânları simüle edilir ve toplumsal hafızayla irtibat devam ettirilir. Çalışmada bu ana çerçeveden hareketle, fotoğrafın göçmenlerin toplumsal hafızalarını ve dolayısıyla kültürel kimliklerini korumadaki etkisi incelenmiştir. Tezin hipotezinin sınanması için ağırlıklı olarak literatür araştırması sonucu ulaşılan teorik ve ampirik çalışmalar kullanılmıştır. Ayrıca semiyotik okuma yöntemiyle desteklenen incelemede konu ile ilgili fotoğraflardan ve göçmen fotoğraflarına ilişkin çalışmalardan da faydalanılmıştır. Giddens’ın modernleşme kuramında yerinden çıkarma-yeniden yerleştirme kavramından ilhamla, göçmen ve fotoğraf birer yerinden çıkarılma, göç ve fotoğraf destekli hafıza mekânlarının yaratılması ise bir yeniden yerleştirme aracı olarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonunda fotoğrafın hatırlamayı destekleyici bir yönü olduğu ve bireylerin özdeşim kuracağı kültürel kimliklerin sunumuna aracılık ettiği görülmüştür. İlk kuşak göçmenler özellikle aile fotoğrafları ile kültürel kimliklerini besleyebilecekleri alternatif hafıza mekânları kurmuş, böylece grubun öz imgesini hatırlatan sembollerle simülatif bir memleket-ev inşa etmişlerdir. İlk iki kuşakta belirgin olan bu uygulamanın, üçüncü kuşakta göçmenin aidiyet duygusunun değişmesine paralel olarak değiştiği, memleket hatıralarının evdeki yerini göçmenlerin kendi fotoğraflarının aldığı görülmüştür.