Molla Sadrâ’da zaman anlayışı ve tarih bilinci

Abstract

Bu tezin konusu Molla Sadrâ’da zaman anlayışı ve tarih bilincidir. Kendinden önceki İslâm düşünce mirasını mezcederek önemli bir senteze ulaşan Sadrâ, varlık merkezli bir düşünce sistemi kurmuştur. Bu sistemin öne çıkan en önemli özelliği bahse konu edilen tüm felsefî problemlerin muhkem bir ontoloji temelinde mütalaa edilmesidir. Tezin amacı Molla Sadrâ’nın zaman tasavvurunu ele almak ve bu tasavvurun şekillendirdiği tarih bilincini ortaya koymaktır. Sadrâ varlık ile zaman arasında kurduğu sağlam ve merbut ilişki üzerinden felsefî sistemine özgü bir zaman tasavvuru ortaya koyar. Geliştirdiği hareket-i cevherî nazariyesi bağlamında zamanı da varlığın zihindeki taayyünü olarak gören Sadrâ, varlığın seyyal boyutunu teşkil eden hareketin idrak edilmesinde zamanın önemli bir işlev gördüğüne inanır. Aynı şekilde zaman, varoluşun geçmiş, şimdi ve gelecek boyutlarını izhar ederek tarih bilincinin oluşumunda da aslî bir görev icra etmektedir. Sadrâ’nın tarih bilincinin izlerini sürerken amacımız Sadrâ’nın bir tarih filozofu olduğu iddiasını temellendirmek değildir. Daha ziyade varoluşun zamansal süreciyle yakından ilgilenerek tarihin başlangıcı, yönü, gayesi ve sonu konusunda önemli görüşlere sahip olduğunu ortaya koymaktır. Çalışmamızın asıl önemi ve özgünlüğü Sadrâ’nın varlık ile zaman arasında kurduğu güçlü bağı tespit etmesinden ve buradan hareketle güçlü bir tarih bilincine sahip olduğunu izhar etmesinden kaynaklanmaktadır.