Örgütlerde strateji-yapı ilişkisi: Burns ve Stalker’ın örgüt yapısı türleri ile Porter’ın rekabet stratejileri ilişkisi üzerine bir inceleme

Abstract

Stratejik yönetim alan yazını, işletmelerin rekabet avantajı elde edebilmeleri ve performanslarını arttırabilmeleri için örgüt yapısı ve rekabet stratejileri ile ilgili aldığı kararların çok önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Alan yazındaki çalışmalar, yürütülmekte olan rekabet stratejilere uygun olarak farklı yönetim yapılarının tasarlanması gerektiğini göstermektedir. Stratejik yönetim alan yazınında örgüt stratejisi ve örgüt yapı ilişkisini ele alan pek çok kavramsal ve ampirik çalışma bulunmasına karşın, Porter’ın rekabet stratejileri ile Burns ve Stalker’ın örgüt yapısı türleri arasındaki ilişkiyi ele alan çalışma nadiren bulunmaktadır. Buradan hareketle bu tezdeki esas amaç, örgüt stratejisi ve örgüt yapısı arasındaki ilişkiyi araştırmak ve bu ilişkide Porter’ın rekabet stratejilerinin Burns ve Stalker’ın örgüt yapısı türleri ilişkisine ilişkin araştırma yapmaktır. İşletmelerin örgüt yapılarının, uyguladıkları rekabet stratejilerine göre tasarlanıp tasarlanmadığının araştırılmasına yönelik yapılan bu tez çalışmasında, ilk önce stratejik yönetimin temel kavramları üzerinde durulmuş ve yönetim düzeylerine göre strateji türleri açıklanarak, rekabet stratejileri ile örgüt yapıları arasındaki ilişkiye ilişkin açıklamalar yapılmıştır. Çalışmada daha sonra, örgüt kavramının ilk kullanıldığı tarihten bugüne kadar tarihsel gelişimi ana hatları ile ve daha sonra da örgüt yapısı boyutu ile ele alınmıştır. Çalışmanın son bölümünde; Türkiye’deki Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yer alan işletmelerin örgüt yapılarının rekabet stratejilerine göre tasarlanıp tasarlanmadığına ilişkin çalışmanın neticesi açıklanmıştır. Bu çalışma, Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki işletmelerin örgüt yapıları ile uyguladıkları rekabet stratejileri arasındaki ilişkiyi göstermesi ve örgüt yapılarını bu stratejilere göre seçip seçmediklerine ilişkin bir perspektif sağlaması nedeniyle önem arz etmektedir. Araştırmanın kapsamını; Türkiye’deki Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde bulunan bütün firmalara gönderilen ankete geri dönüş yapan 160 işletme oluşturmaktadır. Araştırma verileri, ilgili işletmelerin üst düzey yöneticilerine yönelik olarak hazırlanan örgüt yapıları soruları ile işletmelerin izlemekte olduğu rekabet stratejilerini belirlemeye yönelik olarak hazırlanan sorulardan oluşan anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Analizlere geçilmeden önce frekans tabloları yapılarak ankete katılım sağlayan firmalara ilişkin özet bilgilerin verilmesi sağlanmıştır. Hipotezlerin analizinde, veriler normal dağılım gösterdiğinden parametrik testler kullanılmıştır. Çıkan bazı sonuçlar hipotezleri desteklemediği için çalışmaya bunun nedenlerini araştırmak ve Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki işletmelerin rekabet stratejileri ile örgüt yapıları hakkında derinlemesine bilgi edinmek üzere nitel araştırmayla devam edilmiştir. Nitel araştırma kapsamında ankete katılan 160 işletmeden birebir görüşme yapmayı kabul eden 25 işletmenin tepe yönetimleriyle görüşülmüş ve önceden hazırlanan sorulara yanıtlar vermeleri istenerek geliştirdikleri perspektifleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmada rekabet stratejileri ve örgüt yapıları kapsamındaki alan yazın taranarak oluşturulan yarı yapılandırılmış ve açık uçlu anket soruları kullanılmıştır. Görüşmeler sonucunda kazanılan bilgiler nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi yöntemine tabi tutulmuşlardır. Neticede, söz konusu işletmelerin rekabet stratejileri ile örgüt yapıları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Bu işletmelerdeki örgüt yapılarının rekabet stratejilerinden ziyade örgütün büyüklüğünden ve işletme üst düzey yöneticilerinin stratejik bilinç düzeyinden etkilendiği görülmüştür.