Osmanlı başkenti İstanbul’da meydanlar

Abstract

Osmanlı Devleti kent yapılanmasında meydanlar etkin rol oynamıştır. Avrupa kentlerindeki meydanlardan farklı olarak Osmanlı kentlerinde meydan kavramı kendi kültür kodları ile oluşmuş ve çeşitlenmiştir. Bu çalışmanın hedefi daha önce literatürde özel olarak ve kapsamlı çalışılmamış olan Osmanlı Başkenti İstanbul’un meydanlarını tespit ve tasnif ederek mimarlık tarihi alanına katkı sunmaktır. Tez kapsamında öncelikle meydan kavramına odaklanılmış ve meydanların tarihsel süreç içerisinde gelişimi ve işlevleri Agora, Forum, Ortaçağ Avrupa Meydanları, Rönesans ve Barok Meydanları ve Endüstri Devrimi Sonrası Meydanlar başlıkları altında incelenmiştir. Daha sonra İslam Kentlerinde Meydanlar; Mescid-i Nebevi, İlk İslam Devletlerinden Örnekler, Türk İslam Devletlerinden Örnekler ve Osmanlı Başkentleri Bursa ve Edirne’den Örnekler başlıkları altında ele alınmıştır. Ardından, Osmanlı öncesi İstanbul’un (Konstantinopolis) meydanları olan 8 forum incelenerek ayrı başlıklar altında açıklanmıştır. Tezin ana bölümünü oluşturan Osmanlı Başkenti İstanbul’da Meydanlar, öncelikle Osmanlı Devleti açısından işlevlerine göre 14 farklı tip ile tasnif edilmiştir: Kent Meydanı, Saray Meydanı, Cami Meydanı, Semt Meydanı, Askeri Meydan, Dua Meydanı, İskele Meydanı, Çeşme Meydanı, Köprü Meydanı, İstasyon Meydanı, Araba Meydanı, Ticari Meydan, Kilise Meydanı ve Hususi Meydan. Daha sonra, Osmanlı Başkenti İstanbul’da meydanların yüzyıllara göre gelişimi ve değişimi alt başlıklar ile irdelenmiş ve kaynaklarda meydan ifadesi ile tanımlanmış olarak tespit edilen 240 farklı meydanın her biri ilk görüldükleri yüzyıllara göre farklı başlıklar altında ele alınmıştır. Tezin sonuç ve öneriler bölümünde ise tespit edilen meydanlar üzerinden elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.