Michael Hardt ve Antonio Negri’nin özne teorisi: Sınıftan çokluk’a

Abstract

Bu çalışmada Michael Hardt ve Antonio Negri'nin özne teorisine odaklanılmaktadır. Negri'nin erken döneminde mensubu olduğu İtalyan operaismo politik ve teorik hareketinden itibaren özne teorisinin gelişiminin izleri takip edilerek, söz konusu kuramsal pozisyonun analitik bir haritasının çıkarılması hedeflenmektedir. Hardt ve Negri'nin özne teorisinin sunduğu projeksiyonunun küreselleşme çağında toplumsal ve sınıfsal hareketlerin dinamiklerini anlamak için teorik düzeyde ne kadar tutarlı ve anlamlı olduğu sorusu, çalışmanın esas motivasyonunu oluşturmaktadır. Çalışmada kurgulandığı haliyle, Hardt ve Negri'nin özne teorisi, 1970'li yıllardan itibaren ortaya çıkan üç teorik ve politik gelişmenin etkisini taşımaktadır. Bunlardan ilki, çağdaş radikal hareketlerin hareketlerin gelişimi, ikincisi solun teorik krizi ve postmodern söylemin çağdaş eleştirel teoriye sirayeti ve üçüncüsü ise enformasyonel kapitalizm anlatısı ile ilgilidir. Çokluk kavramı, bu üç gelişmenin izlerini taşımaktadır. Bu üç gelişmenin dışında Hardt ve Negri'nin entelektüel üretimi ile Negri'nin erken döneminde türettiği muhtelif kavramlar arasında belirgin bir süreklilik gözlemlemek mümkündür. Örneğin erken döneminin toplumsal işçi kavramı ile geç döneminin maddi olmayan emek kavramı, üretimin artık toplumsal olduğu ve emeğin bilişsel niteliğinin arttığı iddiasıyla ortaklaşmaktadır. Nihayetinde söz konusu entelektüel üretim, farklı disiplinlerden gelen kavramların aynı potada eritildiği teori-yoğun bir kavramsal inşaya işaret etmektedir. Bu yönüyle kavramlar yine kavramlara referansla açıklanmakta ve bu durumla paralel olarak da ampirik yönü oldukça zayıf kalmaktadır. Son kertede Hardt ve Negri ilhamını gerçeklerden değil teorilerden almaktadır.