Osmanlı’dan Cumhuriyet’e maneviyat-ı askeriyye kitapları

Abstract

Bu çalışmada II. Abdülhamid, II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet döneminde basıldığı tespit edilmiş olan maneviyât-ı askeriyye kitapları içerik ve söylem analizi öne çıkarılarak incelenmektedir. Kitapların yayınlandığı dönemlerde yaşanan gelişmelerin, kitapların içeriğine nasıl yansıdığı ortaya konulacaktır. Yaşanan dönemsel gelişmeler kitapları etkilemiş, kitapların içerik ve söyleminde önemli değişikliklere sebep olmuştur. Örneğin, II. Abdülhamid döneminde yazılmış bir kitapta yer alan sadakat kavramının, II. Meşrutiyet döneminde ve Cumhuriyet döneminde farklı bir sadakat söylemine dönüştüğü görülmektedir. II. Abdülhamid döneminde basıldığı tespit edilen kitaplarda; Allah, peygamber ve padişah üçlüsüne sadakat gösterilmesi beklenmiştir. II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinde ise bu üçlünün yerini vatan ve millet gibi kavramlar almıştır. Bunun yanı sıra savaş yıllarında yazılan kitapların içerikleri ve öne çıkardığı konular da değişmektedir. Örneğin, Balkan Savaşı’ndan hemen sonra basılan kitaplarda, Rumeli’nin elden çıkması bir bahis konusu olmuştur. Ordunun savaştaki hali de eleştirilmiştir. Orduda manevi bir çöküş olduğu tespiti yapılmıştır. Bu duruma bir çözüm getirmek için; askerin maneviyatının yükseltilmesinin ve bir vatan mefkuresinin dimağlarda yer etmesinin gerekliliği vurgulanmıştır. Dolayısıyla çalışma; maneviyat-ı askeriyye kitaplarının yayınlandıkları dönemlerde yaşanan gelişmelerin ve değişen atmosferin kitaplara nasıl yansıdığını ortaya koyacaktır. Ayrıca bu çalışma, kitapların nasıl bir ortamda, niçin kaleme alındıklarını ve dönemsel olarak askerlere verilmesi gerektiği düşünülen manevi unsurların neler olduğunu anlamak açısından önem taşımaktadır.