Memlûk-Kıpçak Türkçesindeki sağlık ile ilgili söz varlığı ve Kazakçadaki durumu üzerine bir inceleme

Abstract

İnsan sağlığı ile ilgili terimler bir dilin temel söz varlığı içerisinde önemli bir yere sahiptir. Bu tez çalışmasında Memlûk-Kıpçak Türkçesi söz varlığında önemli bir yer tutan sağlıkla ilgili sözcükler tarihî- karşılaştırmalı yöntemle incelenmiş ve sözcüklerin modern Kıpçak Türkçelerinden biri olan Kazakçadaki durumu değerlendirilmiştir. Çalışmada, tarihî Kıpçak Türkçesinin Mısır-Suriye sahasında gelişen kolu olan Memlûk-Kıpçak Türkçesi söz varlığında tespit edilen “sağlık” kavram alanı ile ilgili sözcükler ele alınmıştır. Çalışmamızda; sağlıkla ilgili söz varlığı kapsamında, “genel anlamda sağlık ile ilgili sözcükler”, “hastalık isimleriyle ilgili sözcükler”, “çeşitli sakatlıklar ve vücut kusurlarıyla ilgili sözcükler” ve “sağlıkla ilgili fiiller” ele alınmıştır. Tespit edilen sözcüklerin Türk dilinde tarihî gelişimi verildikten sonra modern Kıpçak dili olan Kazakçadaki durumu incelenmiştir. Böylelikle Kıpçak Türkçesinde tespit edilen sağlıkla ilgili söz varlığının Kazakçadaki yansımalarını belirlemekle birlikte Kazakçada ne ölçüde korunduğu ve ne gibi değişimlere uğradığını ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu tez çalışması beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm “Giriş” bölümünde, “araştırmanın konusu ve amacı” ve “yöntem” açıklanmıştır. İkinci bölümde, Kıpçak Türklerinin tarihi ve dili, Kazak Türkleri ve Kazakça hakkında genel bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde, eski Türklerde, Kıpçak Türklerinde ve Kazaklarda sağlık ve sağlık bilgisi hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Dördüncü bölümde, Memlûk-Kıpçak Türkçesinde tespit edilmiş sağlık ile ilgili söz varlığı filolojik açıdan ele alınmıştır. Çalışmamızın bu bölümünde ele alınan sözcükler anlamsal yakınlıklarına göre alt başlıklara ayrılmış, eş zamanlı ve art zamanlı karşılaştırmalı yöntemle incelenmiştir. Böylece Memlûk-Kıpçak Türkçesinde tespit edilen sağlık ile ilgili terimlerin tarihsel gelişimi, ses ve anlam değişmeleri ve Kazakçadaki durumu belirlenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışmanın değerlendirmesi yapılmıştır.