Türk dış politikasını ilgilendiren krizlerde yasama-yürütme ilişkisi

Abstract

Bu çalışma Türkiye'nin müdahil olduğu dış politika krizlerinin ve uluslararası krizlerin yönetim süreçlerinde yürütme organı ile yasama organı arasındaki ilişkinin etkilerini incelemeyi hedeflemiştir. Dış politika yapım ve karar alma süreçlerinde yasamaya biçilen rolün sınırlı etkisi çerçevesinde kriz yönetim süreçlerine nasıl ve neden dahil olduğu, bu müdahilliğin kriz yönetimi ve karar alma sürecindeki etkisinin neler olduğu çalışmanın temel sorunsalıdır. Türkiye'nin dış politikasındaki krizlerde yasama-yürütme ilişkisinin analizi neoklasik realizmin bağımsız, bağımlı ve müdahil değişkenleri temel alınarak yapılmıştır. Bağımsız değişken olarak uluslararası sistemin etkileri dikkate alınırken bağımlı değişken olan kriz yönetim sürecine yasama ile yürütmenin etkileşimi müdahil değişken etkisi olarak değerlendirilmiştir. Bu çerçevede 1923-2017 yılları arasında Türkiye'nin müdahil olduğu dış politika ve uluslararası krizlerde yasamanın kriz yönetim süreçlerine belirli koşullarla dahil edilmiştir. Anayasal zorunluluklar ve parlamentonun demokratik denetiminin yürütme üzerindeki etkisinin önemli olduğu görülmüştür. Kriz yönetim süreçlerinde dış politikada karar alma yapısının temeli olan yürütmenin yasama ile iletişime girmesinin de girmemesinin de kriz yönetiminin çıktıları bakımından önemli sonuçları olmuştur. Nitekim incelenen dış politika krizleri ve uluslararası krizlerde hükumetlerin karar süreçlerinde yasamaya rol vermesi ve desteğinden yararlanması hükumetlerin amaç ve hedeflerine ulaşmaları bakımından başarıyı olumlu yönde etkilemiştir.