Çalgı-kimlik inşasında toplumsal cinsiyetin rolü: Kayseri’de akordeon çalan Çerkez kadınlar

Abstract

Araştırmada toplumsal cinsiyetin çalgı seçiminde ne ölçüde rol oynadığı ve çalgı çalan kadınların bu durumdan nasıl etkilendikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan alan araştırmasıyla Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinde bulunan ve akordeon çalan Çerkez kadınlar tespit edilip, onların çalgı seçimi, çalgı öğrenim süreçleri ve performans pratiklerinde toplumsal cinsiyet açısından nasıl bir ilişki olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca Kayseri’de kamusal alanda akordeon dersi veren Çerkez öğretmenlerle akordeon eğitimi ve toplumsal cinsiyet bağlamındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla görüşmeler yapılmıştır. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma modeline uygun olarak gerçekleştirilmiş ve alan araştırmasına yer verilmiştir. Çalışma kapsamında kadın katılımcılara ve akordeon öğretmenlerine uygulanmak üzere 32 ve 12 soruluk iki farklı yarı yapılandırılmış görüşme soruları geliştirilip, Kayseri’de akordeon çalan Çerkez kadınlara ve akordeon dersi veren Çerkez öğretmenlere uygulanmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemine uygun olarak analiz edilmiş ve tablolar oluşturulmuştur. Tablolarda kodlara ve temalara yer verilmiştir. Araştırma sonucuna göre, akordeon çalan Çerkez kadınların çalgı seçimlerini toplumsal cinsiyet rolleri doğrultusunda gerçekleştirdikleri, aile ve çevrenin çalgı seçiminde önemli bir rol oynadığı, akordeon çalan kadınların çalgı eğitimi almadıkları, performans pratiklerinin toplumsal cinsiyet algılarından kısmen etkilendiği ve akordeon çalgısının Çerkez toplumunda kadınlara atfedildiği ortaya çıkmıştır. Ancak geçmişte daha belirgin olan yalnızca kadınların akordeon çalması durumunun yavaş yavaş ortadan kalktığı görülmüş, erkeklerin de bu çalgıyı kullanmaya başladıkları belirlenmiştir. Akordeon öğretmenleri ders almak isteyen kişilerin çoğunlukla kadınlar olduğuna ilişkin olarak görüş bildirmiş ve akordeon derslerinin büyük oranda kadınlar tarafından tercih edildiği ortaya çıkmıştır.