Büyük Menderes Nehri’ndeki menderes yapıların zamansal hacim değişiminin insansız hava aracı tabanlı analizi ve ekstrem olayların etkisi

Abstract

Nehir sistemlerinin izlenmesi ve modellenmesi için gerçekleştirilecek değişim analizleri ile nehirlerin morfolojik dinamikleri mekansal ve zamansal olarak incelenmektedir. Kış ve bahar aylarında meydana gelen taşkınlar önemli jeomorfolojik değişimlere neden olmakla birlikte, yaz aylarındaki düşük akımlar da erozyon ve yüzeysel birikmeyi tetiklemektedir. Yüksek çözünürlüklü veriler, nehir kanalları ile taşkın yataklarındaki değişimin kapsamlı bir şekilde izlenmesini sağlamaktadır. İnsansız Hava Araçları (İHA) ile gerçekleştirilen fotogrametrik uygulamalar, üç boyutlu yüzey modellemesi ve nehir ortamlarının haritalaması için yaygın olarak kullanılmaktadır. İHA’lar, yersel fotogrametri metodu ve uydu uzaktan algılama sistemleri ile karşılaştırıldığında, zaman, maliyet, artzamanlı veri elde edinimi ve görüntü çözünürlüğü gibi çeşitli avantajlar sunmaktadır. İHA fotogrametrisi, Hareket Tabanlı Yapısal Algılama (Structure from Motion - SfM) metodu çok yüksek çözünürlüklü yüzey modellerini üretmek amacıyla kullanılmaktadır. Büyük Menderes Nehri üzerinde bulunan menderesli yapıların morfolojik değişimlerinin incelenmesi amacıyla farklı zamanlardaki arazi çalışmaları sonucunda zamansal veriler üretilerek, kıyı çizgilerinde sediment taşınımı ile morfolojik değişimler görülmüştür. Meydana gelen değişimler erozyonu ve birikimi ifade ederken zamansal olarak sediment miktarlarındaki değişimlerin farklılıkları görülmüştür. Arazi çalışmaları tarihlerindeki taşkın olayı ile menderes yapılarında su seviyesinde değişimlerin meydana geldiği, nehir kıyı çizgisinin karaya doğru gerilediği ve sediment bulunan alanların sular altında kaldığı görülmüştür. Her tarih için sinosite indeks değerleri incelendiğinde, değerlerin yakın olduğu görülmüştür. Taşkın zamanında bu değerlerin kıyı çizgisine bağlı olarak değişebildiği görülmüştür. Ekstrem yağışlar ise çevresel, toplumsal, maddi ve manevi sonuçlar ortaya çıkartmaktadır. Ekstrem değer analizleri ile mevsimsel olarak alansal ve hacimsel toprak kayıp/kazanım miktarlarındaki değişimler ile ekstrem olaylar ilişkilendirilmiştir. Zaman serilerinin oluşturulması ve ekstrem değer analizleri ile hidrolojik değişimler daha kolay ve detaylı bir şekilde yorumlanarak yağışın topografik değişime etkisi belirlenmiştir.