Kadın yazınında anlamın izini süren çevirmen/okurun metinlerarasılık serüveni: Buket Uzuner ve Ece Temelkuran

Abstract

Çevirinin kültürel ve ideolojik unsurlardan etkilenen ve onları etkileyen bir eylem olarak ele alındığı çeviribilim ile toplumsal cinsiyet konusunun buluştuğu bu tez çalışmasında, zengin bir metinlerarası ilişkiler ağı içerisinde yer alan ve feminist kurama göre eril dilin dönüştürüldüğü bir metinlerarasılık olan kadın yazınının çevirisi incelenmekte, kaynak ve erek metinlerde kadın yazını izleri sürülmektedir. Çalışmada, öncelikle feminist kuramcıların görüşleri temel alınarak kadın yazınının özellikleri üzerinde durulmaktadır. Daha sonra bir karnaval özelliği taşıyan kadın yazınının metinlerarası yönü ve metinlerarası ilişkiler ağında nasıl kurgulandığı ele alınmaktadır. Bu aşamada, kadın yazınının palimpsestvari yapısının yanı sıra, kadın ve doğa ile bağlantılı olarak feminist kuram ile aynı noktada buluşan Şamanizm’in metinlerarası ilişkiler yoluyla kadın yazınını nasıl güçlendirdiği incelenmekte ve yazarın şamancıl yolculuğuna dikkat çekilmektedir. Son olarak da Antoine Berman’ın “farklılaştırıcı eğilimler” kategorilerinden yararlanılarak, kaynak metin ile erek metin, kadın yazını çerçevesinde kıyaslanmakta ve farklı evrenler arasında uzun bir şamancıl yolculuğa çıkması beklenen çevirmenin metinlerarasılık macerası izlenmektedir. Çalışma için zengin metinlerarası ilişkiler ve kadın yazını unsurları taşıyan iki roman ve İngilizce çevirileri seçilmiştir. Bunlardan biri, Buket Uzuner’in “Uyumsuz Defne Kaman’ın Maceraları-Su” (2012) adlı romanı ve onun Alexander Dawe ve Clare Frost tarafından yapılan “The Adventures of Misfit Defne Kaman-Water” (2014) adlı çevirisidir. Diğeri ise Ece Temelkuran’ın “Düğümlere Üfleyen Kadınlar” (2015) adlı romanı ve bu romanın Alexander Dawe tarafından yapılan “Women Who Blow on Knots” (2017) adlı çevirisidir. İki kitapta erkek çevirmen aynı iken kitapların birinde kadın çevirmen ile ortak çalışma yapılmış olmasının çeviri kararları açısından doğuracağı sonuçlar araştırılmaktadır. Araştırmanın sonucunda, kadın ya da erkek olması fark etmeksizin çevirmenin akıcı bir çeviri metin oluşturmak hedefiyle, farklı evrenler arasındaki şamancıl yolculuğu tamamla/yamadığı, bunun sonucu olarak eril merkezci bir yönelim ile çeviride kadın yazını izlerinin silindiği gözlenmiştir.