Çağataycada söz yapımı

Abstract

Bu çalışmada, Orta Asya edebî Türk lehçesi ve bu lehçeyle meydana getirilen klâsik edebiyatın adı olan Çağataycanın söz yapımı yani sözcük türetimi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma yapılırken Çağatay dilinde kaleme alınmış 50 kadar metin taranmış, bu metinlerde bulunan türemiş ad ve eylemler tespit edilerek adların ve eylemlerin gelişimi, türeme biçimleri, köklerin durumu, köklerin Türkçe mi yoksa diğer dillerden alıntı sözcük mü oldukları, sözcüklerin diğer Tarihi Türk dillerinde de bulunup bulunmadıkları, eğer bulunuyorsa hangi biçimlerde bulundukları vb. konular üzerinde durulmuştur. Çalışmada ele alınan sözcükler açıklandıktan sonra Çağatayca metinlerden sözcüğün içinde geçtiği beyit ve cümle örnekleri de örneklem açısından aktarılmıştır. Örnek cümle ya da beyitler aktarılırken daha önce hazırlanan metinlerde hatalı okuyuşlar mümkün olduğunca düzeltilmeye çalışılmıştır. Çalışma esas itibariyle Addan Ad Yapımı, Eylemden Ad Yapımı, Addan Eylem Yapımı ve Eylemden Eylem Yapımı olmak üzere dört bölümden meydana gelmektedir. Her bölüm kendi içinde alt başlıklara ayrılmış, bu alt bölümlemeler yapılırken Marcel Erdal'ın söz yapımı için başucu kitaplarından biri olan Old Turkic Word Formation adlı çalışmasından faydalanılmıştır. Bu dört bölümden önce yer alan Giriş kısmında ise çalışma hazırlanırken izlenen yöntem, kullanılan kaynaklar, çalışma hazırlanırken karşılaşılan sorunlar, taranan metin yayımları üzerine bazı eleştirilere yer verilmiş, daha sonra Çağatay adı ve ulusu, Çağatayca ve tez hazırlanırken taranan Çağatayca metinler hakkında ayrıntılı açıklamalar yer almıştır.