Mukokutanöz leishmaniasis etkeni leishmania major’a karşı antimonial ilaç ve curcuma longa kaynaklı ekstraselüler veziküllerin antileishmanial etkinliğinin hücre kültürü sistemlerinde incelenmesi

Abstract

Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre, Leishmaniasis dünya genelinde sıtmanın ardından en sık görülen parazitik hastalık olup, dünya üzerinde milyonlarca insanın hayatını tehdit etmektedir. Tedavide kullanılan ilaçların toksik özellik göstermesi, ciddi yan etkilere sebep olması ve parazitlerde bu ilaçlara karşı direnç gelişimi tedavi uygulamalarının en büyük dezavantajlarıdır. Bu nedenle, günümüzde hastalığa karşı alternatif tedavi yaklaşımları geliştirmek için çalışmalar devam etmektedir. Yapılan çalışmalarda bitkilerden elde edilen ekstraselüler veziküllerin pek çok hastalığın tedavisinde alternatif bir yaklaşım oluşturduğu gösterilmiştir. Curcuma longa bitkisinin antiinflamatuar, antioksidan ve antimikrobiyal etkinliklerine yönelik çok sayıda çalışma mevcuttur. Ancak Curcuma longa kaynaklı ekstraselüler veziküllerin tek başına veya antileishmanial ilaçlarla kombinasyon halinde antileishmanial etkinliğinin incelendiği herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu tez çalışmasında Curcuma longa kaynaklı ekstraselüler veziküllerin tek başlarına ve Leishmaniasis tedavisinde altın standart olarak kullanılan Glukantim isimli ilaçla kombinasyon halinde L.major’ün promastigot ve amastigot formlarına karşı in vitro antileishmanial etkinliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Hedefe ulaşmak için öncelikle Curcuma longa bitkisinden ektraselüler veziküllerin izolasyonu ve karakterizasyonu gerçekleştirildi. Daha sonra hazırlanan tüm formülasyonların J774 ve L929 hücreleri üzerindeki non-toksik konsantrasyonları belirlendi. Bu konsantrasyonlar kullanılarak hazırlanan ekstraselüler vezikül-ilaç kombinasyonlarını içeren formülasyonların L. major promastigot ve amastigot-makrofaj kültüründeki antileishmanial aktiviteleri incelendi. Aynı zamanda kombinasyonlara maruz kalan makrofajların ürettikleri NO seviyeleri Griess reaksiyonu ile ölçüldü. Deneysel sonuçlara göre, ekstraselüler veziküllerin ortalama boyutunun 198 nm olduğu belirlendi. Ekstraselüler veziküllerin 100 ve 200 μg/ml, Glukantim’in ise 20 ve 50 μg/ml’lik konsantrasyonlarının non-toksik olduğu belirlendi. Bu konsantrasyonlar kullanılarak hazırlanan kombinasyonların tek başına Glukantim’e kıyasla hem promastigotlar hem de amastigotlar üzerinde yaklaşık 2 kat daha fazla antileishmanial etkinlik gösterdikleri tespit edildi. Kombinasyonlara maruz kalan makrofajlarda NO üretiminin kontrole nazaran arttığı da ortaya çıkarıldı. Böylece bu çalışmada ilk kez, mevcut tedavi yöntemlerine göre daha düşük toksisiteye sahip olan, mevcut ilaçların kullanımını sınırlayan dezavantajları barındırmayan ve yüksek antileishmanial özelliğe sahip bitkisel kaynaklı ekstraselüler vezikül temelli tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesinin mümkün olabileceği gösterilmiştir.