Eski Türk Şiiri’nin sözlüğü

Abstract

Uygurlardan kalma şiirler, İpek Yolu bölgesinde, özellikle Bin Buda Mağaraları'nda yıllarca bir duvarın arkasında saklı kalmıştır. Yıllar sonra 1906’da Macar asıllı İngiliz araştırmacı Aurel Stein tarafından duvarın açtırılmasıyla ortaya çıkarılmıştır. Dönemin nazım bilgisi, muhtevası, kullanılan edebi sanatlar hakkında önemli fikirler edindiğimiz bu şiirlerle ilgili çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Ortaya çıkarılan bu manzum parçalar birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir. Yapılan her bir çalışma, farklı okuyuş, anlamlandırma ve yeni görüşlerin doğmasına sebep olmuştur. Şüphesiz ki Reşit Rahmeti Arat’ın 1965 yılında, Ankara’da yayımladığı antoloji niteliğindeki Eski Türk Şiiri adlı eseri bu konu için ilk başvuru kaynaklarındandır. Arat, eserinde 8. – 13. yüzyıllardan kalma 35 adet manzum parçayı “Mani Muhitinde Yazılan Eserler”, “Burkan Muhitinde Yazılan Eserler”, “İslâm Muhitinde Yazılan Eserler ve “Nazım ile İlgili Parçalar” başlıkları altında incelemiştir. Biz bu çalışmada Arat’ın Eski Türk Şiiri adlı eserini esas alarak eski Türk şiiri ve eski Uygur Türkçesi alanında çalışmak isteyenlere kolaylık sağlamayı amaçladık. Arat’ın eserindeki parçaları güncel okuyuşları dikkate alarak yeniden okuduk ve bu eserin sözlüğünü hazırladık. Çalışmamızın ilk bölümünde eski Uygur Türkçesi hakkında genel bir bilgi verdikten sonra eski Türk şiirine ait parçaların ortaya çıkarılmasından kısaca bahsedip bu şiirlerle ilgili yapılmış çalışmalardaki okuyuş farklılıklarını karşılaştırma yöntemiyle inceledik. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise yukarıda bahsettiğimiz eserin sözlüğüne yer verip sonuç kısmında ise çalışmamız sonucunda elde ettiğimiz bulgulara değindik.