Teknoloji sektöründe faaliyet gösteren girişimcilerin risk alma eğilimleri üzerine bilişsel yanlılıkların etkisi

Abstract

Dünyadaki birçok ekonomik çevrede hükumetler, işletmeler ve yatırımcı ağları girişimcileri teşvik etmeye büyük önem vermektedir. Küresel Girişimcilik Monitörü (GEM) 2018 yılı raporunda Türkiye’de teknoloji sektörlerinde (yüksek veya orta düzeyde) faaliyet gösteren yeni girişimcilerin yüzdesi, 2016 yılında % 1,54 iken 2018 yılında % 5'e yükselmiştir. Büyüme ve iş yaratma beklentisinin yüksek olması, Türk girişimcileri diğer GEM ülkelerinden ayıran özelliklerden birisidir. Bununla beraber girişimcilerin muhtemel ve sonuç itibariyle yıkıcı olabilen sistematik hatalarının azaltılması sürdürülebilirlik açısından gerekli faktörlerden biri olarak görülmektedir. Bilhassa belirsizlik ve risk faktörlerinin ön planda olduğu kritik dönemlerde, riskin algılanması ve girişimcilerin rasyonel kararlar alabilmelerine olan etkisi bakımından bilişsel süreçler önemli roller içermektedirler. Bu bağlamda ise bilişsel yanlılıkların sanrılara ve sistematik düşünce hatalarına yol açabildiği yapılan deneysel çalışmalarla ortaya konulmuştur (Tversky, Kahneman, 1974). Literatürde yapılan çalışmalara bakıldığında, bilişsel yanlılıklardan aşırı öz güven, kontrol yanılsaması, küçük sayılar yasasına olan inanç ve planlama yanılsaması ile yeni bir iş kurma, fırsatları değerlendirme, büyüme gibi kavramlar arasındaki ilişkilerde risk algısı aracı değişken tutularak incelenmiştir (Simon, Houghton, Aquino., 2000; Keh, Der Foo, Lim, 2002). Bu çalışmada literatürde farklı disiplinlerde nispi olarak daha az kullanılan ve girişimcilik literatüründe bugüne kadar sıklıkla kullanılan bilişsel yanlılıkların ana nedeni olarak yorumlanabilecek olan farklı iki bilişsel yanlılık kullanılmıştır. Araştırmada, bahsedilen iki farklı bilişsel yanlılık, sonuca atlama yanlılığı (Jumping to Conclusions-JTC), inanç katılığı yanlılığı (Belief Inflexibility Bias) ile girişimcilerin risk alma eğilimleri arasındaki ilişkiler incelenmektedir. Araştırmada kullanılan farklı bilişsel yanlılıkların, risk alma eğilimi üzerindeki etkilerine dair sonuçların literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.