Türkiye’de toplumsal hareketlerin evrimi: Etnik mobilizasyon örneği

Abstract

Etnik kimliğin inşasıyla ortaya çıkan hareketleri, toplumsal hareket teorileri ekseninde tartışan bu tez, etnik kimliğin inşasında ve etnik mobilizasyonun oluşmasında etkili olan motivasyonları sorgulamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda Türkiye’de yaşayan Kürtlerin kimlik inşa süreçleri ve bunun üzerinden Kürt toplumsal hareketini var kılan, onu sürdüren dinamikler incelenmiştir. Çalışmanın kuramsal hedefi toplumsal hareketler alanında bir hayli tartışılagelen ve 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişen etnik mobilizasyonu anlamaya dönüktür. Bu kuramsal egzersizle bu tez, Türkiye’de çok partili hayata geçişle birlikte başlayan değişim ve dönüşümlerle birlikte ortaya çıkan Kürt toplumsal hareketinin doğuşunu, gelişimini ve evrimini incelemeye çalışmaktadır. Milli mücadele döneminden sonra toplumu belli bir kimlik etrafında bir araya getirme düşüncesine sahip olan yönetici elitler, Türkiye coğrafyasında farklı kimliğe sahip olan toplumsal grupların direnciyle karşılaşmıştır. Türk kimliğinin herkesçe kabul edilmesini arzu eden bu yöneticiler, ulus ve birey inşasını Türk ulusal kimliğini merkeze alarak yürütmüştür. Toplumun bütün dinamiklerini Türkleştirme gayesi taşıyan bu anlayış, Türklük dışına çıkanı görmeme, kabul etmeme ve asimile etme reaksiyonu göstermiştir. Bu minvalde toplumsal ve siyasal alanın hâkim kodlarına karşı gelerek, kendi varlığını kurma ve sürdürmeye çalışan Kürt kimliğinin güçlü bir direnç ve direniş gücü olarak zuhur ettiği gözlemlenmektedir. Bu durum muhteviyatında kimliği toplumsal bir bilince ve hakikat gücüne dönüştürmeyi barındırır. Böylece politik hedefleri kültürel kodlarla birleştiren Kürt kimliği, bir inşa ve var olma istikrarı sergilemiştir. Bu var olma durumu özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında öne çıkarak kendisini ifade etmeye çalışmıştır. Bu bağlamda bir etnik grubun nasıl ve hangi dinamiklerle seferber edildiğini odağına alan bu çalışma, toplumsal hareket teorilerinden kimlik yönelimli paradigmayı “Kürt meselesine” uygulayarak bir sorunsallaştırmayı amaçlamaktadır.