Demokrat Parti döneminin ilk genelkurmay başkanı: Mehmet Nuri Yamut ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nde dönüşüm

Abstract

Bu çalışma Demokrat Parti döneminin ilk Genelkurmay Başkanı olan Mehmet Nuri Yamut döneminde Türk Silahlı Kuvvetleri’nde yaşanan değişim, dönüşüm ve modernizasyon sürecine odaklanmaktadır. Yamut’un Genelkurmay Başkanlığı dönemi, 37 yıllık tek parti döneminden sonra iktidara gelen Demokrat Parti’nin Türk Ordusu’nu ilgilendiren etkin politikalar yürüttüğü bir dönem olması nedeniyle ayrı bir önem taşımaktadır. Bu dönemde Türk Ordusu Kore Savaşı’na katılmış, iç siyasetin dışında kalarak anayasal çizgide kalmış, eğitim, harekat, lojistik vb. birçok bakımdan 1800’lü yılların sonlarından itibaren uygulanan Alman ekolünden Amerikan ekolüne geçmiş, NATO gibi savunma organizasyonuna girilmesiyle, kabuğundan sıyrılarak uluslararası harekatlara katılmaya başlamıştır. Genelkurmay Başkanı olarak 1950-1954 arasının önemli bir asker figürü olan ve siyasetçi olarak da 1954-1960 arasında milletvekili olan M. Nuri Yamut özelinde bu kritik dönüşüm sürecine odaklanan bu tez, M. Nuri Yamut’un, Genelkurmay Başkanlığı döneminde siyasi iktidarla uyumlu bir komutan profilinde olması, bu yoğun askeri ve siyasi dönüşümü kolaylaştırıcı, hatta hızlandırıcı bir etki yaptığını ortaya koymaktadır. Tez çalışmasının kaynaklarını, döneme dair monografik çalışmaların yanı sıra, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, M. Nuri Yamut’un kişisel evrakı, dönemin başlıca gazete ve dergileri, dönemin tanığı olan asker ve siyasetçilerin hatıratı ve ayrıca, gerek Yamut’un aile bireyleriyle gerekse de dönemi yaşamış asker ve siyasetçilerle yapılan sözlü tarih görüşmeleri oluşturmaktadır.