State autonomy and industrialization in Turkey between 1960 and 2000

Abstract

Doğu Asya ülkelerinin 1980’e kadar gerçekleştirdiği hızlı kalkınma öyküsü ve bu ülkelerin 1980’lerde de bu istikrarı bir krize yakalanmadan devam ettirmesi kalkınma iktisadı literatüründe kendisine çok geniş yer buldu. IMF ve WB gibi uluslar arası kuruluşlar ve liberal politikaları öven iktisatçılar bu başarıyı liberal politikalara ve ihracata yönelik sanayileşme politikasına atfederken, kalkınmacı iktisatçılar hükumetlerin sanayileşmede üstlendiği role dikkat çektiler. Bu ülkelerdeki hükumetler sahip olduğu devlet otonomisi sayesinde politikaları sanayileşmeyi sağlayacak şekilde oluşturmuşlar ve herhangi bir sınıfın kendi çıkarları uğruna bu politikaları ve süreci baltalamasına izin vermemişlerdir. Latin Amerika ülkeleri ise ithal ikameci sanayileşme politikasına Doğu Asya ülkelerinden daha önce başlamasına rağmen sanayileşmelerini hem darboğaz veya krizle karşılaşmadan sürdürememişler hem de Doğu Asya ülkelerinin başarısına ulaşamamışlardır. Türkiye ise 1960’ta planlı kalkınma döneme geçiş yapmıştır. 1980 yılına kadar ithal ikameci sanayileşme politikası ve tıpkı Latin Amerika ve Asya ülkelerinde olduğu gibi geniş müdahaleci politikalar izlenmiş, 1980 yılı ile birlikte bu stratejiden vazgeçilerek ihracata yönelik kalkınma modeli ve liberal politikalar benimsenmiştir. 1960-1980 döneminde sanayileşme göstergelerinde olumlu değişimler yaşanırken, 1980-2000 döneminde sanayileşmeye dair ilerlemenin terse döndüğü gözlemlenmiştir. Bu çalışmada hem 1960-2000 dönemi Türk sanayileşmesi devlet otonomisi bağlamında irdelenmiş hem de Doğu ve Güneydoğu Asya ve Latin Amerika ülkelerinin sanayileşme hamleleri ile karşılaştırılmıştır. Devlet otonomisi eksikliğinin 1960-1980 döneminde daha ileri sanayileşmeyi engellediği, 1980-2000 döneminde ise sanayileşmede yaşanan gerilemenin kökenini oluşturduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmanın bulguları, kalkınmayı sağlayacak politikalar teşhis edildiğinde bu politikaları uygulayabilme kapasitesine sahip hükumetlerin önemini ortaya koymaktadır.