Siyasal kriz ve polis: I. Milliyetçi Cephe Hükumeti Polis Teşkilatı üzerine bir mikro çalışma

Abstract

Bu tez çalışmasının odak noktasını Türk polis teşkilatı oluşturmaktadır. Hegemonik siyasal aktör olarak ordu ile ilgilenen siyaset bilimciler tarafından gözden kaçırılan polis teşkilatı, bu çalışma vesilesiyle, ordunun öncelikli konumunu tersine çevirmek suretiyle araştırmanın merkezine yerleştirilmek istenmektedir. Bu gayeden yola çıkarak Türk polis teşkilatı, 31 Mart 1975-22 Haziran 1977 tarihleri arasında iktidarı elinde bulunduran I. Milliyetçi Cephe Hükumeti çatısı altında incelenmektedir. Polis ne siyasal iktidarın elinde bir araç ne de toplumun hizmetinde nesnel bir aktör olarak analiz edilmelidir. Araçsalcı ve liberal teoriler yerine bu çalışmada devlet-toplum ilişkiselliğini merkezine alan bir dinamik yaklaşım önerilmektedir. Böylesine bir yaklaşım tarihsel bir arka planda gerçekleştirilecek polis analizini gerekli kılmaktadır. İşte kriz, kalkışma ve devrim dönemleri polis çalışmaları için elverişli tarihsel dönemler olarak belirirler ve bu dönemlerde polisin karmaşık doğası ile devlet ve toplum ile ilişkileri daha da görünür hale gelir. 1970’li yılların ikinci yarısı ve özellikle I. Milliyetçi Cephe Hükumeti bir siyasal kriz dönemi olarak ortaya çıkmaktadır. Elinizdeki çalışma siyasal kriz için yeni bir tanım önermektedir. Buna göre, siyasal kriz devletin şiddet tekelinin kaybı ve kurumların politizasyonu temelinde tanımlanmaktadır. Bu tip siyasal kriz dönemlerinde, sadece hükumetin polis teşkilatı üzerindeki baskısı artmaz; aynı zamanda söz konusu dönemler polisin kurumsal özerkliğini arttırması ve toplum nezdinde kaybettiği meşruiyetini geri kazanması için de fırsatlar sunar. Özetle, kriz dönemleri polis üzerinde çok yönlü bir etkiye sahiptir ve bu etki devlet, toplum ve polis teşkilatı arasındaki dinamik ilişkisellikler tarafından belirlenir. Polis ise kendine has nitelikleri ve kimliği ile bu ilişkiye dahildir ve bu ilişkiselliği hem biçimlendirir hem de bu ilişkisellikte biçimlenir. Bu bağlamda, tez çalışması ilk olarak polisin nasıl çalışılması gerektiğine dair bir analitik çerçeve önermektedir. Bunun için devlet, toplum ve polis teşkilatı arasındaki karşılıklı ilişkilerin dinamik karakterine odaklanacak bir üçlü oyun analizi önerilmektedir. 1970’lerin ikinci yarısının sosyopolitik bağlamı, I. Milliyetçi Cephe Hükumeti’nin siyasal krize ivme kazandıran nitelikleri ile polisin siyasal iktidar, ordu ve nihayetinde toplumla olan ilişkileri derinlemesine bir biçimde analiz edilecektir.