An empirical class analysis based on indebtedness, expenditure and living conditions

Abstract

Sınıfların yalnızca Marx ve Weber kutuplarında, mülkiyet ilişkileri ya da statü eksenlerinde ele alınmaması gerektiğini vurgulayan tartışmalar literatürde kavramların yeniden dönüştürüldüğü ya da ampirik yöntemlerin öne çıkarıldığı güncel sınıf yaklaşımlarının oluşmasına yol açmıştır. Sınıfları tek bir bakış açısıyla ele almak elbette oldukça zordur, ancak belirli bir sorudan yola çıkmak, sistemli bir sınıf tartışmasının başlangıcı olabilir. Bu tez sınıf tartışmasının merkezine ekonomi ve yaşam koşullarını koymaktadır. Bu amaçla Türkiye İstatistik Kurumu’nun “Gelir ve Yaşam Koşulları Hanehalkı Mikro Veri Seti” ile çalışılmıştır. Bu veri seti yaşam koşulları, borç yükü, çeşitli harcamaları karşılayabilme durumu, geçinebilme durumu, gelir, mesleki statü, demografik bilgileri kapsayan, kategorik değişkenler içermektedir. Bu bilgilere erişmek ne denli önemli olsa da esas soru şu olmalıdır: Burada sınıfları oluşturan nedir? Bu tez, sınıfları hiyerarşik sosyal tabakalar olarak ele alan bir yaklaşımdan uzaktır. Bir sınıf şeması oluşturmak ya da hiyerarşik sınıf konumlama belirlemek yerine ekonomi ve yaşam koşullarını literatürde çokça tartışılan, sınıf oluşturabilecek mesleki statü, üretim ilişkilerindeki statü, eğitim ve gelir değişkenleriyle ayrı ayrı bir araya getirmek amaçlanmıştır. Bu amaçla, tezin analiz bölümü iki aşamaya ayrılmıştır. İlk aşamada, ekonomi ve yaşam koşullarının çok boyutluluğunun sadeleştirilmesi hedeflenmiştir. İncelenen çok yönlü istatistiksel analizler içerisinde, doğrudan kategorik değişkenlere odaklanma imkanı sağladığı için çoklu uyum analizinin en doğru yöntem olacağına karar verilmiştir. Analizin her bir kategorik değişken için verdiği koordinat değerlerinden yararlanılarak bir ağırlıklandırma yöntemi oluşturulmuştur. Böylece her bir birey, sorulara yönelttikleri yanıtlar doğrultusunda bir “birleştirilmiş skor” elde etmiştir. İkinci aşamada ise, bu skorlar ayrı bireylere ait mesleki statü, üretim ilişkilerindeki statü, eğitim ve gelir düzeyi değişkenleriyle bir araya getirilmiştir. Bunun gerçekleştirilmesi için de çoklu uyum analizinin çift yönlü versiyonu olan uyum analizinden yararlanılmış, her bir değişkenin, birleştirilmiş skorlar ile dağılımı ayrı bir grafikte gösterilmiştir. Böylece literatürde geniş yer kaplayan bu göstergelerin çalışmanın çıkış noktası olan yaşam koşulları ile nasıl bir dağılım gösterdiği, hangi yaklaşımın ekonomi ve yaşam koşullarıyla bir arada düşünüldüğünde daha anlamlı sonuçlar verdiği tartışılmıştır.