Yuri Lotman’ın kültür göstergebilimi bakış açısından Nasreddin Hoca fıkralarının İngilizce çevirilerinde kültürel aktarım sorunsalı

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Nasreddin Hoca fıkralarının Türkçeden İngilizceye çevirilerindeki kültürel ögelerin aktarımlarında ki kültürel farklılıkları çeviri örnekleriyle sunmak ve bu farklılıklardan kaynaklanan zorlukları incelemektir. Bu amaca yönelik olarak Yuri Lotman’ın semiyosfer (göstergeküre), sembol, asimetri (bakışımsızlık) ve kültürel bellek gibi kültür göstergebilimi kavramları çeviri göstergebilimine uyarlanmış ve 74 fıkra örneği bu doğrultuda incelenmiştir. İnsanları güldüren ve düşündüren Nasreddin Hoca fıkraları içeriğinde alt metinleri barındıran ve Anadolu kültürünün gelecek kuşaklara aktarımını sağlayan folklorik metinlerdir. Dolayısıyla bu metinlerin çevirilerinin bir kültür aktarımı olarak değerlendirilmesi ve kültürel ögelerle sembollerin yeterli kültürel ve tarihi bilgi edinilerek dikkatli ve özenli bir şekilde çevrilmesi gerekmektedir. Çalışma kapsamında öncelikle, mizah kavramıyla birlikte Lotman kavramlarının Nasreddin Hoca fıkralarıyla ilişkisi kurulmuş, sonrasında fıkra örneklerindeki kültürel ögelerin aktarımında tespit edilen zorluklar örnekler üzerinde tartışılmış ve Lotman’ın kavramlarıyla değerlendirmesi yapılmıştır. Değerlendirme sonucunda kimi çevirmenlerin, karşılığı bulunmayan kültürel ögelerin çevirilerinden kaçındığı, kimilerinin bu ögeleri yeterli açıklama ve bilgi sunmadan kaynak dilde olduğu gibi bıraktığı, kimilerinin ise hedef kültürde var olan benzer kavramlarla karşıladığı saptanmıştır. Bu bağlamda, çeviri eyleminden önce yapılacak olan göstergebilimsel çözümleme ve yorumlamaların kültürel ögelerin aktarımında çevirmene yardımcı olabileceği ve çevirinin kültürlerarası iletişim işlevine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.