Bahriye Zâbiti Mehmed Said Bey’in yazdığı “Fedâkârân-ı Millet ve Şühedâ-yı Bahriye İʻânesine Mahsus İstatistik” adlı esere dair inceleme

Abstract

Osmanlı Devleti’nin cihan hâkimi olma yolunda denizcilikteki başarısının rolü büyüktür. Erken dönemlerde Gelibolu’da egemenlik elde eden Osmanlı Devleti Balkan fetihleriyle birlikte dış dünyaya hâkimiyet adına ilk adımını atmıştır. II. Mehmed Dönemi’ne gelindiğinde ise denizcilik tarihinde gerek idari gerekse teknolojik ve askerî yönden birçok gelişmeyle birlikte donanmasını güçlendirmiş ve seferlere çıkmaya başlamıştır. Tersanei Âmire'nin kuruluşuyla birlikte ise gerçek Osmanlı Donanmasının varlığından söz edilebilir hâle gelmiştir. XX. yüzyılda Osmanlı Devleti’ni yıkılışa götüren süreçte kara kuvvetleri kadar deniz kuvvetlerinin de yetersiz kalması etkili olmuştur. Dolayısıyla Osmanlı Devleti’nin gelişmesine yardımcı olan deniz gücü varlığının zayıflamasıyla İmparatorluğun yıkılışının da hızlandığı düşünülebilir. Bu tez çalışmasında XX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin genel durumu ve bilhassa denizlerdeki mücadeleleri ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır. Tezin temelinde ise Bahriye Zâbiti ve Şühedâ-yı Bahriye İâne Komisyonu Reisi Mehmed Said Bey’in yazmış olduğu “Fedâkârân-ı Millet ve Şühedâ-yı Bahriye İʻânesine Mahsus İstatistik” adlı eserin içerik ve söylem analizi bulunmaktadır. Eser hem askerî tarih hakkında aydınlatıcı bir kılavuz hem de dönemi yansıtan önemli bir tarihîsosyolojik belge olması nedeniyle incelenmiştir. Komisyon Reisi Mehmed Said Bey’in bu eseri yazma amacı, askerî tarih çerçevesinde donanma gücünün ne denli önemli olduğunu göstermektir. Bununla birlikte bu tez çalışmasında söz konusu dönemde sivil topum örgütlenmesinin mevcut olduğu, hayatını kaybedenlerin ailelerine sahip çıkıldığı ve Müslüman- gayrimüslim ayrımı yapılmadığı, Osmanlı Donanmasında mesleki dayanışmanın olduğu, ayrıca yapılan yardımların kayıt altına alınmasıyla şeffaflığa ve hesap verebilirliğe önem verildiği sonuçlarına ulaşılmıştır.