Fotoğraf ve propaganda ilişkisi bağlamında Batılılaşmanın propagandası olarak II. Abdülhamid Armağan albümleri

Abstract

Bu çalışmanın kapsamı 1893’te ABD Kongre Kütüphanesi’ne gönderilen II. Abdülhamid Armağan Albümleri’dir ve temel sorusu ‘II. Abdülhamid Armağan Albümleri’ni Oryantalist söyleme karşı Osmanlı Devleti’nin Batılılaşan yüzünün yönetsel boyutta devlet destekli ve kontrollü kurumsal propagandası yapan fotoğraf bileşenleri nelerdir?’dir. Amacı ‘II. Abdülhamid Armağan Albümleri’nin fotoğraf ile yapılan devlet destekli ve kontrollü kurumsal bir görsel propaganda olduğunu saptamak’ olan çalışma II. Abdülhamid Armağan Albümleri’ndeki fotoğrafları ordu, kamusal hizmetler, şehir görünümleri, cami-türbe-eski eserler ve saltanat olanakları olarak belirlenen kategorilerde incelemiştir. Çalışma araştırma modeli olarak tanıtıcı, keşfetmeye dönük, kesitsel ve tarihsel kaynak taraması içeren niteliksel bir modele sahiptir. Veri toplama yöntemi tipik durum ve maksimum çeşitlilik örneklemesidir. Bu yöntemler belgesel kaynak taraması yöntemiyle eş zamanlı kullanılmıştır. Ana hipotezi ‘II. Abdülhamid Armağan Albümleri fotoğraf ile yapılan devlet destekli ve kontrollü kurumsal bir propaganda çalışmasıdır.’ olan çalışmanın bulguları şöyledir: Farklı fotoğrafçıların, farklı kategorilerdeki farklı fotoğraflarında benzer kompozisyonların birbirinin kopyası olacak şekilde tekrarlanması, figürlerin konu edilen Batılılaşma ögesini öne çıkarmak amacıyla salt ölçeklendirme işlevine indirgenmesi, figür temsili söz konusu olduğunda figürlerin mekanın doğal ve tümleşik bir parçası yapılarak adeta gözden kaçırılması, ışık ya da kompozisyon ögelerini düzenleyerek herhangi bir estetik çabasının olmaması, bu nedenle fotoğrafların Batılılaşma mesajı dışında hiçbir şey hakkında ipucu vermeyecek kadar dizinsel olması ve farklı fotoğraf stüdyolarına ait farklı fotoğraflarda benzer kompozisyon hatalarına ya da zorlamalarına rastlanması farklı fotoğraf stüdyolarının tutarlı bir şekilde çalışmasını sağlayan talimatların ve devlet destekli ancak önceden tasarlanmış ve kontrollü bir kurumsal propaganda mesajının varlığına işaret etmektedir. II. Abdülhamid Armağan Albümleri’nin bu propaganda mesajı Tanzimat Dönemi’yle başlayan yenilenmenin II. Abdülhamid’in geleneksel modernleşme anlayışıyla da örtüşmektedir. Dolayısıyla bu bulgular eşliğinde sınanan 'II. Abdülhamid Armağan Albümleri fotoğraf ile yapılan devlet destekli ve kontrollü kurumsal bir propaganda çalışmasıdır.’ hipotezi doğrulanmış olmaktadır. Bu doğrulama da çalışmanın ‘II. Abdülhamid Armağan Albümleri’nin fotoğraf ile yapılan devlet destekli ve kontrollü bir görsel propaganda olup olmadığını saptamak’ şeklinde tanımlanan ana amacına ulaşıldığını göstermektedir.