Estimation of food price-nutreint and nutrient-expenditure elasticities for Turkey

Abstract

Bu çalışmada Türkiye için besin esneklikleri hesaplanarak gıda fiyatlarının ve toplam gıda harcamalarının besin alımı üzerindeki etkileri araştırılmıştır ve bu çalışma ile besin talebi üzerine literatüre önemli bir katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bunun için ilk olarak 2003 yılı Türkiye Hanehalkı Bütçe Anketi Veri Seti kullanılarak İkinci Dereceden Yaklaşık İdeal Talep Sistemi (QUAIDS) modeli 12 gıda grubu için tahmin edilmiş ve bu gıda grupları için harcama ve fiyat esneklikleri hesaplanmıştır. Ekonomik teoriye tutarlı olarak tüm gıda grupları için harcama esneklikleri pozitif, kendi fiyat esneklikleri negatif bulunmuş ve hepsi istatistiksel olarak da anlamlı çıkmıştır. Analizin ikinci aşamasında bu çalışmanın asıl konusu olan besin esnekliklerini hesaplamak için öncelikle 21 besin türü seçilerek tüketilen gıdaların besin değerleri Türkomp Ulusal Gıda Kompozisyonu Veri Tabanı’ndan derlenmiştir ve gıda grupları içindeki besin payları hesaplanmıştır. Besin payları ile birlikte gıda talebinden elde edilen harcama ve gıdaların kendi fiyat esneklikleri kullanılarak harcama-besin ve gıda fiyatı-besin esneklikleri hesaplanmıştır. Sonuçlara göre, toplam gıda harcamalarındaki artış tüm besin türlerinin alımını artırmaktadır ve gıda fiyatlarındaki artış ise neredeyse tüm besin türlerinin alımını azaltmaktadır. Besin türleri alımının çoğu tahıllar, ekmek, et ve balık, süt ve süt ürünleri, sebze ve meyve gıda gruplarından sağlandığı için bu gıdaların fiyatlarındaki artışlar hemen hemen tüm besin türlerinin alımını önemli ölçüde etkilemektedir. Son olarak, besin esnekliklerine ek olarak analize dahil edilen bireylerin günlük aldıkları besin değerleri hesaplanmış ve referans değerleri ile karşılaştırılmıştır. Sonuçlara göre bireylerin iyot ve A vitamini alımı düşük, fakat karbonhidrat, protein ve sodyum alımı yüksek çıkmıştır. Tüm bulgular göz önüne alındığında söyle bir sonuç çıkmaktadır; gelir üzerinden yapılacak politikalar beklenilen sonuçları veremeyebilir. Bu çalışmanın ampirik bulguları, gelir ve gıda fiyatlarının besin alımı için etkili politika araçları olamayacağı; bu nedenle, bireysel beslenme durumunun iyileştirilmesine yönelik beslenme politikası, politika yapıcılar tarafından gelir ve fiyatların yanı sıra tüm faktörler göz önünde bulundurularak uygulanmalıdır.