Réécrire Molière en Turquie à l'Âge des réformes: Seconde moitié du XIXe siècle

Abstract

Molière’in komedileri, on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında, halk tiyatrosu biçimlerini yenilemeyi ve böylece yeni bir milli tiyatro kurmayı hedefleyen Osmanlılar için verimli bir kaynağa dönüşür. Molière tiyatrosunu Osmanlı Türkçesine çeviren ya da uyarlayan, bu tiyatroyu kendi dilinde yeniden yazan Osmanlı çevirmenleri, klasik Fransız tiyatro yazarını yerel seyirciye götürür ve bizim bu çalışmada « Çeviriler Çağı » (1869-1882) olarak adlandırdığımız dönemi açar. On dokuzuncu yüzyılda Fransız tiyatro repertuvarının yurtdışına yayılmasını sağlayan iki kol (özgün/kaynak dillerinde bir yerden bir yere taşınan oyunlar ve dönemin çok tutulan Fransız oyunlarının çevirileri ya da çeşitli uyarlamaları) bu çalışmanın iki ana eksenini oluşturur. Bu çalışma, Molière tiyatrosunun Reformlar Çağı’nda Osmanlı İmparatorluğu’na taşınma sürecini bütünlüğü ve karmaşıklığı içinde incelemeyi amaçlar. Aynı zamanda, modern Türk tiyatrosu tarihini, « milli » bir karakter taşıyan ilk Osmanlı tiyatrosunun kurulmasını takip eden tartışmaları, halk tiyatrosunun farklı biçimlerinin Molière tiyatrosunun Osmanlı başkentinde yakaladığı başarı karşısında nasıl değişime uğradığını, dönemin Fransız tiyatro yıldızlarının kültürel açıdan son derece canlı ve kozmopolit olan İstanbul'a yaptığı büyük turneleri, son olarak da Osmanlı ve Fransız tiyatro adamları arasındaki çatışma ve uzlaşmaları yeni bir bakış açısıyla kaleme almayı hedefler. Araştırmamızda bizi yönlendiren belli başlı sorular şunlardır: İstanbul’da Molière’i Fransızca ya da Türkçe olarak izleyenler kimlerdir? Osmanlı seyircisinin gözünde farklı Molière imgeleri var mıdır? Osmanlı çevirmenleri ve tiyatro adamları bu dönemde neden Molière’e yönelmiştir? Molière tiyatrosunun on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu'na taşınmasının günümüze etkileri nelerdir?