İnşaat sektörüne özgü iş sağlığı güvenliği yönetim sisteminin aksiyomlarla tasarımı ve performans ölçümü için yeni bir model önerisi

Abstract

İnşaat sektörü, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) bakımından Dünya genelinde özel bir konuma sahiptir. Sektör, çalışma şartları bakımından en riskli sektörlerin başında yer almakta olup ölümle sonuçlanan iş kazası oranları bakımından tüm sektörler arasında en üst sıralarda yer almaktadır. Bu nedenle, inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliği yönetimi önemli bir başlıktır. İş sağlığı ve güvenliği başlığında küresel ölçekte standardize edilmiş yönetim sistemi standartları olsa da bu standartlar sektörün kendine has dinamiklerini gözetmemektedir. Bu çalışmada, inşaat sektörünün en temel özellikleri arasında yer alan; proje bazlı, geçici süreli işlere uygun ve modern inşaat proje yönetim mekanizması içerisinde tanımlanabilecek bir iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi (İSGYS) önerisi getirilmiştir. Belirtilen sistemin tasarımında ürün, sistem, yazılım gibi birçok alanda tasarım optimizasyonu için kullanılan aksiyomatik tasarım prensipleri (AT) tercih edilmiştir. Sistem tasarımı için öncelikle aksiyomatik tasarım yönteminin birinci aksiyomu olan bağımsızlık aksiyomu kullanılarak inşaat sektöründe İSG yönetimi için fonksiyonel gereksinimlere cevap veren ayrık bir yönetim sistemi tasarımı gerçekleştirilmiştir. Oluşturulan sisteminin tasarım kriterleri ve alt kırınımları, alanında deneyimli iş güvenliği uzmanlarının görüşleri alınarak analitik hiyerarşi prosesi (AHP) yöntemi ile ağırlıklandırılmıştır. Tasarım kriterlerinin ağırlıklarının belirlenmesi ile bu kriterlerin sağlanıp sağlanmamasına odaklanan yeni bir performans analizi yöntemi oluşturulmuştur. Önerilen performans analizinin uygulaması büyük ölçekli bir inşaat projesinin ihale sürecinde uygulanmış ve ana yüklenici seçiminde İSG performans puanı önerilen yeni yönteme göre belirlenmiştir. İhaleyi kazanan yüklenicinin iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin derinlikli analizinin gerçekleştirilmesine yönelik ise aksiyomatik tasarım yönteminin ikinci aksiyomu olan bilgi aksiyomundan faydalanılmış ve bulanık mantık ile yüklenicinin faaliyet gösterdiği şantiye sahasında performans analizi yöntemi uygulanmıştır. Böylece bütünleşik bir performans analiz yöntemi gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında, inşaat sektöründe çalışan iş güvenliği uzmanlarının sektörde uygulanan kontrol tedbirlerinin güvenilirliği ile ilgili algıları araştırılmış ve sektördeki iş kazalarının azaltılmasına yönelik uzmanların yaklaşımları değerlendirilmiştir.