6. Sınıf Türkçe ders kitabının mülteci öğrencilere uyarlanması

Abstract

Suriye Arap Cumhuriyeti’nde 2011 yılında başlayan iç savaş nedeniyle yerinden edilen milyonlarca insan, başta Türkiye olmak üzere birçok ülkeye sığınmıştır. 2021 yılının Mart ayı itibarıyla Suriyeli okul çağındaki nüfus, toplam kitlenin %30’una yakınını oluşturmaktadır. Türkiye, Milli Eğitim Temel Kanunun 4. maddesinde yer alan eğitimde fırsat eşitliği ve uluslararası alanda imzaladığı anlaşmalar gereği mülteci çocukların kayıp kuşak olmaması için eğitimlerini korumak ve sürdürmekle yükümlüdür. 2014 yılında çıkarılan Geçici Koruma Yönetmeliği ile geçici koruma statüsü verilen Suriyelilerin eğitim hakları da resmi olarak tanınmıştır. Suriyeli öğrencilerin eğitimlerine ilişkin birçok başarılı girişimde bulunulmasına karşın ders içeriklerini, amaçlarını, kazanımlarını vb. belirleyen eğitimin en önemli bileşeni olan öğretim programında bir düzenleme yapılmamıştır. Aynı zamanda okullarda ortak bir anlayışın benimsenmesini sağlayan ders kitaplarının içeriği de öğretim programına bağlı olarak kapsayıcı eğitime uygun şekilde güncellenememiştir. Dolayısıyla ana dili Türkçe olan öğrenciler için hazırlanmış ders kitapları Suriyeli öğrencilerin Türkçe derslerine etkin katılımını desteklememektedir. Öğretim programında güncelleme yapılmaması durumunda ise Suriyeli öğrenciler için devlet okullarında yapılacak çalışmalar yerel uygulamalarla sınırlı kalacaktır. Bu araştırma kapsamında EKOYAY Yayınları 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı’ndaki ilk 5 tema incelenerek bu temalarda yer alan 163 etkinliğin 138’i ve 19 metnin 18’i Suriyeli öğrencilerin dil yeterlik düzeylerinin üzerinde bulunmuştur. Bu içerikler, Suriyeli öğrencilerin etkin katılımını desteklemesi amacıyla alan taraması sonucunda ulaşılan kaynaklardan Richards (2001), Tomlinson (2011), Maley (2011) ve Hyland (2013)’ın materyal uyarlama ilkeleri dikkate alınarak uyarlanmıştır. Uyarlamalar, çalışma kağıtları vasıtasıyla 2019-2020 eğitim öğretim yılında 6. sınıfta öğrenim gören Suriyeli öğrencilere (3 kız, 8 erkek) sunulmuştur. Öğrenciler karma sınıf ortamında Eylül 2019 – Mart 2020 tarihleri arasında katılımlı eylem araştırması kapsamında gözlemlenmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Etkinlik uyarlamalarında değiştirme/yeniden yazma (f=87); metin uyarlamalarında ise yerine koyma (f=14) ilkesi ön plana çıkmıştır. Kapsayıcı eğitim modeline uygun şekilde yapılandırılan Türkçe dersleri, Suriyeli öğrencilerin derse etkin biçimde katılımlarını destekleyerek çokkültürlü bir sınıf ortamının oluşmasına zemin hazırlamıştır.