Osmanlı Devleti’nin Balkan Savaşları muhacirlerinin tabiiyet, iskan, mali yardım ve istihdam sorunlarının çözümüne yönelik bazı uygulamalar

Abstract

Balkan Savaşları (8 Ekim 1912 - 10 Ağustos 1913) sonucunda Osmanlı İmparatorluğu, Trakya’nın doğu köşesi hariç Avrupa’daki topraklarını kaybetti. Balkan Savaşlarının Osmanlı Devleti açısından en önemli sonucu, sayıları yüz binleri bulan insan kitlesinin Osmanlı topraklarına göç etmesiydi. Osmanlı Devleti’nin Balkan muhacirlerine karşı oluşturduğu göç politikası, farklı ihtiyaçlara yönelik çözümler içermekteydi. Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nin, terk ettiği topraklardan savaş dolayısıyla göç edenlere yönelik, vatandaşlık, iskan, yardım ve istihdam konularındaki bazı politikaları 1911- 1915 zaman dilimi içerisinde incelendi. Ayrıca Balkan Savaşlarının neden olduğu göçler ve göç politikaları üzerinde yapılan akademik çalışmalara farklı bir bakış açısıyla katkıda bulunulmak amaçlandı. Bunun için muhacirlere yönelik kanun ve uygulamalar arşiv belgelerindeki örnek uygulamalarla birlikte aktarılmak istendi. Osmanlı’nın muhacir politikası dönemin siyasi, askeri ve iktisadi yapısı çerçevesinde analiz edilmeye çalışıldı. Bu konuda, birçok yerli, yabancı eserler ve çalışmaların yanı sıra döneme ait bazı gazete yazıları da Osmanlı resmi evrakları ile paralel incelendi. Araştırmanın sonucunda ortaya çıkacak bilgilerin başka araştırmalara zemin hazırlaması ve yönlendirici olması amaçlandı. Savaş sonrası içinde bulunduğu maddi, manevi güç şartlara rağmen Osmanlı Devleti’nin oldukça akılcı ve faydacı bir muhacir politikasını takip ettiği görülmüştür. Nitekim muhacirlere yönelik alınan önlemlerin ve yapılan çalışmaların, daha sonraki dönmelerde benzer göç sorunlarının çözümünde ufuk açıcı nitelikte oldukları tespit edilmiştir.