Yeni heterohalkalı bileşik sentezleri

Abstract

Organik kimyada önemli bir yeri olan ve özellikle azot içeren heterohalkalı sistemler ile bunların substitue türevleri endüstride ve tıpta son derece yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle bu bileşiklerin sentez yöntemlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar önem taşımaktadır. İmin bileşiklerinin Diels-Alder reaksiyonları, piridin ve kinolin gibi azot içeren altı üyeli heterohalkalı bileşikleri elde etmede kolaylık sağlar (Akiyama, 1999, Boger, 1983, Buonora, 2001). Klasik Lewis asitlerinin bu reaksiyonları genellikle kolaylaştırmalarına karşın, asitlerin azot atomlarıyla kuvvetli birleşmelerinden dolayı stokiyometrik miktarlardan daha fazla kullanılmalarına ihtiyaç duyulmuştur. Son zamanlarda lantanit triflatların [Ln(OTf)3], sulu ortamda Lewis asitlerinin katalizörlüğünü sağladığı bulunmuştur (Kobayashi, 1995, Luo, 2005, Loh, 1999).İyonik sıvı ortamındaki reaksiyonlar ise son yıllarda organik kimyada önemli etkiler göstermiştir. Düşük sıcaklıkta buharlaşmayan iyonik sıvıların reaksiyon ortamı olarak kullanıldığı reaksiyonlar çevre dostu olarak bilinir (Earle, 1999, Aggarwal, 2002, Sarma, 2007, Zulfiqar, 2000, Tiwari, 2006).Katalitik asimetrik sentez özellikle son on yılda oldukça yoğun ilgi görmüş ve bu amaçla birçok yeni kiral ligand geliştirilmiştir. Bu kiral ligandlardan birçoğu amino alkol türevidir. Bu ligandlar birçok tepkimede kullanılarak kiral organik bileşikler başarıyla sentezlenmiştir (Cimarelli, 2001, 2009, Liu, 2001).Heterohalkalı bileşikler sınıfından olan 1,3-oksazinler üzerine yapılmış olan bütün çalışmalar onların biyolojik aktiviteye sahip olduklarını göstermektedir (Kurz, 2005).Yapılan geniş literatür araştırmasından sonra planlanan bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, metaltriflat katalizörlüğünde aza Diels-Alder reaksiyonu ile tetrahidrokinolin ve fenantridin bileşikleri sentezlenmiştir. Reaksiyonun birinci aşamasında başlangıç maddeleri olan imin bileşikleri sentezlenmiştir. İkinci aşamada sentezlenen bu iminlerin siklopentadien ve 1,3-siklohekzadien ile metal triflat katalizörlüğünde ve asetonitril ya da iyonik sıvı içinde aza Diels-Alder reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. İkinci bölümde ise çözücüsüz ortamda kiral ligandlar hazırlanmıştır. Bunun için bu bölümün ilk aşamasında 2-naftol bileşiğinin çeşitli substitue aromatik aldehitler ile (R)-(+)- ve (S)-(-)-feniletilamin varlığında aminoalkilasyon reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada ise sentezlenen bu bileşiklerin formaldehit ile halka kapanması reaksiyonu sonucu 1,3-oksazin türevleri hazırlanmıştır. Üçüncü aşamada sentezlenen yeni aminonaftol türevi bileşikler benzaldehitin Et2Zn' ya katılma reaksiyonunda kiral ligand olarak kullanılmıştır.Bu çalışmada sentezlenen tüm yeni bileşiklerin yapıları FTIR, 1H NMR, 13C NMR, NOESY, COSY, LC-MS spektroskopik yöntemler, X-Ray ve elemental analiz yöntemleri ile aydınlatılmıştır.