Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarında dil işlevlerinin kullanımı üzerine bir değerlendirme: A1 örneği

Abstract

Dilin işlevlerinin ne olduğu konusu geçmişten günümüze kadar tartışılan bir konu olmuştur. İlk olarak filozoflar, sonrasında ise dil bilimciler konu üzerinde çalışmışlar ve dilin işlevleriyle ilgili çeşitli sınıflandırmalar yapmışlardır. Yabancı dil öğretimi de dil bilim kuramlarına bağlı olarak gelişen bir alandır. Dilin kullanım amacı olarak tanımlayabileceğimiz dil işlevleri, yabancı dil öğretiminin asıl amacı olan hedef dilde iletişim kurabilmekle bağdaştığı için, dilin iletişim işlevini göz önünde bulunduran iletişimsel yaklaşımın temel kavramlarından biri olmuştur. Bu yaklaşıma göre dil işlevleri, öğrencilerin hedef dilde iletişim kurabilmelerine olanak sağlayacaktır. Dil öğretiminde temel başvuru kaynağı olarak kullanılan Diller için Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesinde de önceden belirlenmiş dil kalıplarının öğretilmesi yerine günlük hayattaki iletişim ortamlarında kullanılan ve dil işlevlerini temel alan bir dil öğretimi savunulmaktadır. Yabancı dil öğretiminde kullanılan temel materyal ders kitapları olduğu için dil işlevlerinin ders kitaplarında sistemli bir şekilde yer alması gerekmektedir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan A1 seviyesi ders kitaplarında dil işlevlerinin kullanımının dil işlevleri listesi ölçütlerine göre incelenmesidir. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ile yürütülen araştırmada iç içe geçmiş tek durum deseni kullanılmıştır. Araştırma yabancı dil olarak Türkçe öğretimine yönelik hazırlanmış kitaplarda birden fazla dil işlevinin kullanımını ele aldığı için iç içe geçmiş tek durum deseni özelliği göstermektedir. Araştırmanın inceleme nesneleri İstanbul Yabancılar İçin Türkçe (A1) ders kitabı ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe (A1) ders kitaplarıdır. Ders kitaplarında yer alan cümleler, dil işlevleri tespit edildikten sonra dijital ortama aktarılmış ve veri toplama aracı oluşturulmuştur. Dil işlevlerinin kullanım biçimleri içerik analizi kullanılarak belirlenmiştir. İçerik analizi sonucunda oluşturulan kategoriler doğrultusunda araştırmanın veri toplama aracına son şekli verilmiştir. Kod, kategori ve temalara ulaşılarak kitaplarda kullanılan dil işlevleri sayısal olarak tespit edilmiş ve çözümlenmiştir. Dil işlevleri kapsamında incelenen ders kitaplarında toplam 9 dil işlevi ve bu işlevlerin alt başlıklarını oluşturan 60 gösterge saptanmıştır. Araştırmanın sonucunda, incelenen ders kitaplarının temalarında dil işlevlerinin uygun bir dağılıma sahip olduğu ve temalarda kullanılan dil kalıplarıyla uygun bir biçimde kullanıldığı görülmüştür. Öğrenme alanlarında bulunan dil işlevlerinin eşit ve amaçlı bir dağılıma sahip olmadığı, dil işlevlerinin yoğun olarak okuma ve dinleme metinlerinde kullanılıp konuşma, yazma ve dil bilgisi öğrenme alanlarında ihmal edildiği bu sebeple de bu öğrenme alanlarının yeniden düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.